قورئانا پیرۆز › سورەتا البقرة › ئایەتا ٢٨٤
سورەتا البقرة · ئایەتا ٢٨٤ ب تەفسیرا کوردی
Al-Baqarah
بِسۡمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحۡمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ
تەفسیرا ساناهی — ماموستا تەحسین ئیبراهیم دۆسکی · ژێدەر
يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ إِذَا تَدَايَنتُم بِدَيۡنٍ إِلَىٰٓ أَجَلٖ مُّسَمّٗى فَٱكۡتُبُوهُۚ وَلۡيَكۡتُب بَّيۡنَكُمۡ كَاتِبُۢ بِٱلۡعَدۡلِۚ وَلَا يَأۡبَ كَاتِبٌ أَن يَكۡتُبَ كَمَا عَلَّمَهُ ٱللَّهُۚ فَلۡيَكۡتُبۡ وَلۡيُمۡلِلِ ٱلَّذِي عَلَيۡهِ ٱلۡحَقُّ وَلۡيَتَّقِ ٱللَّهَ رَبَّهُۥ وَلَا يَبۡخَسۡ مِنۡهُ شَيۡـٔٗاۚ فَإِن كَانَ ٱلَّذِي عَلَيۡهِ ٱلۡحَقُّ سَفِيهًا أَوۡ ضَعِيفًا أَوۡ لَا يَسۡتَطِيعُ أَن يُمِلَّ هُوَ فَلۡيُمۡلِلۡ وَلِيُّهُۥ بِٱلۡعَدۡلِۚ وَٱسۡتَشۡهِدُواْ شَهِيدَيۡنِ مِن رِّجَالِكُمۡۖ فَإِن لَّمۡ يَكُونَا رَجُلَيۡنِ فَرَجُلٞ وَٱمۡرَأَتَانِ مِمَّن تَرۡضَوۡنَ مِنَ ٱلشُّهَدَآءِ أَن تَضِلَّ إِحۡدَىٰهُمَا فَتُذَكِّرَ إِحۡدَىٰهُمَا ٱلۡأُخۡرَىٰۚ وَلَا يَأۡبَ ٱلشُّهَدَآءُ إِذَا مَا دُعُواْۚ وَلَا تَسۡـَٔمُوٓاْ أَن تَكۡتُبُوهُ صَغِيرًا أَوۡ كَبِيرًا إِلَىٰٓ أَجَلِهِۦۚ ذَٰلِكُمۡ أَقۡسَطُ عِندَ ٱللَّهِ وَأَقۡوَمُ لِلشَّهَٰدَةِ وَأَدۡنَىٰٓ أَلَّا تَرۡتَابُوٓاْ إِلَّآ أَن تَكُونَ تِجَٰرَةً حَاضِرَةٗ تُدِيرُونَهَا بَيۡنَكُمۡ فَلَيۡسَ عَلَيۡكُمۡ جُنَاحٌ أَلَّا تَكۡتُبُوهَاۗ وَأَشۡهِدُوٓاْ إِذَا تَبَايَعۡتُمۡۚ وَلَا يُضَآرَّ كَاتِبٞ وَلَا شَهِيدٞۚ وَإِن تَفۡعَلُواْ فَإِنَّهُۥ فُسُوقُۢ بِكُمۡۗ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَۖ وَيُعَلِّمُكُمُ ٱللَّهُۗ وَٱللَّهُ بِكُلِّ شَيۡءٍ عَلِيمٞ ﴿٢٨٢﴾
ئه‌ى ئه‌وێن هه‌وه باوه‌رى ب خودێ ئيناى ودويچوونا پێغه‌مبه‌رێ وى موحه‌ممه‌دى سلاڤ لێ بن كرى، ئه‌گه‌ر هه‌وه ده‌ينه‌ك حه‌تا ده‌مه‌كێ ده‌سنيشانكرى دا ئێكى هوين وى بنڤيسن؛ دا مال بێته پاراستن وچو هه‌ڤڕكى په‌يدا نه‌بن. وزه‌لامه‌كێ ده‌ستپاك وموكم بلا وێ چه‌ندێ بۆ هه‌وه بنڤيست، وئه‌وێ ده‌يندار بلا ده‌ينێ خۆ بۆ نڤيسه‌رى بێژت، وبلا ته‌قوایا خودايێ خۆ بكه‌ت، وچويێ ژ ده‌ينێ خۆ كێم نه‌كه‌ت. وئه‌گه‌ر ئه‌وێ ده‌يندار مافێ ته‌صه‌ررفێ نه‌بت (یه‌عنى: حجر ل سه‌ر بت) ژ به‌ر ئسرافا وى، يان ئه‌و يێ بچويك بت يان يێ دين بت، يان يێ لال بت نه‌شێت باخڤت، بلا سه‌ركارێ وى پێشڤه بێژت، وهوين دو زه‌لامێن موسلمان و بالغ و ب عه‌قل وخودان دادى بكه‌نه شاهد. وئه‌گه‌ر دو زه‌لام نه‌بن، بلا زه‌لامه‌ك ودو ژن بن ژ وان يێن هوين ژ شاهده‌يیا وان دڕازى، دا ئه‌گه‌ر ئێك ژ وان هه‌ردو ژنان شاهده‌یى ژ بيركر دا يا دى بيرا وێ لێ بينته‌ڤه، وئه‌وێن بۆ شاهده‌يیێ دئێنه داخوازكرن بلا خۆ ژ شاهده‌يیێ نه‌ده‌نه پاش، وچى گاڤا ئه‌و بۆ شاهده‌ییێ هاتنه داخوازكرن بلا ئه‌و شاهده‌يیا خۆ بده‌ن، وشڕاتى ژ نڤيسينا ده‌ينى بلا بۆ هه‌وه چێ نه‌بت چ ده‌ينه‌كێ بچويك بت يان يێ مه‌زن بت حه‌تا ده‌مێ وى يێ ده‌سنيشانكرى. ئه‌ڤێ چه‌ندێ د شريعه‌تێ خودێ دا پتر دادى تێدا هه‌يه، وبۆ شاهده‌يیێ ژى پتر موكمى تێدا هه‌يه، وئه‌و نێزيكترى هندێیه كو هوين د ده‌ينى وده‌مێ وى دا نه‌كه‌ڤنه گومانێ، به‌لێ ئه‌گه‌ر مه‌سه‌له مه‌سه‌لا كڕين وفرۆتنێ بت، كو تشته‌كى بكڕن و د گاڤێ دا بهايێ وى بده‌ن، هنگى چو پێتڤى ب نڤيسينێ نينه، ويا باش ئه‌وه شاهد ل سه‌ر وێ ژى هه‌بن دا چو هه‌ڤڕكى د ناڤبه‌را هه‌وه دا چێ نه‌بن، و ل سه‌ر شاهدى ونڤيسه‌رى فه‌ره كو ئه‌و شاهده‌يیێ ونڤيسينێ ب دورستى ووه‌كى خودێ گۆتى بكه‌ن، وچێ نابت بۆ خودانێ حه‌قى ويێ به‌رحه‌ق كو زيانێ بگه‌هيننه شاهد ونڤيسه‌ران، وئه‌گه‌ر هوين وێ بكه‌ن يا هوين ژێ هاتينه پاشڤه‌برن ئه‌و ده‌ركه‌فتنه ژ گوهدارییا خودێ، وجزايێ وێ دێ گه‌هته هه‌وه. وته‌قوایا خودێ بكه‌ن د وان هه‌مى تشتان دا يێن وى فه‌رمان پێ ل هه‌وه كرى، وهوين ژێ داينه پاش، وخودێ هه‌وه فێرى وان هه‌مى تشتان دكه‌ت يێن مفايێ دنيا وئاخره‌تا هه‌وه تێدا. وخودێ ب هه‌ر تشته‌كى يێ زانايه، وچو تشت ژ كريارێن هه‌وه ل به‌ر وى به‌رزه نابن، وئه‌و دێ جزايێ هه‌وه سه‌را ده‌ته هه‌وه.
۞وَإِن كُنتُمۡ عَلَىٰ سَفَرٖ وَلَمۡ تَجِدُواْ كَاتِبٗا فَرِهَٰنٞ مَّقۡبُوضَةٞۖ فَإِنۡ أَمِنَ بَعۡضُكُم بَعۡضٗا فَلۡيُؤَدِّ ٱلَّذِي ٱؤۡتُمِنَ أَمَٰنَتَهُۥ وَلۡيَتَّقِ ٱللَّهَ رَبَّهُۥۗ وَلَا تَكۡتُمُواْ ٱلشَّهَٰدَةَۚ وَمَن يَكۡتُمۡهَا فَإِنَّهُۥٓ ءَاثِمٞ قَلۡبُهُۥۗ وَٱللَّهُ بِمَا تَعۡمَلُونَ عَلِيمٞ ﴿٢٨٣﴾
وئه‌گه‌ر هوين ل سه‌ر وه‌غه‌رێ بوون وهه‌وه كه‌س نه‌ديت بۆ هه‌وه بنڤيست، هوين تشته‌كى بداننه نك خودانێ حه‌قى دا ئه‌و ببته گه‌ره‌وێ حه‌قێ وى حه‌تا ده‌يندار ده‌ينێ وى بۆ وى دزڤڕينت، وئه‌گه‌ر هنده‌ك ژ هه‌وه باوه‌رى ب هنده‌كان هه‌بوو قه‌يدى ناكه‌ت ئه‌گه‌ر نڤيسين وشاهد وگه‌ره‌و نه‌بن، وده‌ين دێ مينت ئێمانه‌ت ل نك ده‌يندارى، دڤێت ئه‌و بده‌ت، وخودێ ل بيرا خۆ بينت وغه‌درێ ل هه‌ڤالێ خۆ نه‌كه‌ت. وئه‌گه‌ر ده‌يندارى حاشاتییا ده‌ينى كر، ووى شاهده‌ك هه‌بت هنگى يێ ئاماده، بلا ئه‌و شاهد شاهده‌يیا خۆ بده‌ت ونه‌ڤه‌شێرت، وئه‌وێ ڤێ شاهده‌يیێ ڤه‌شێرت ئه‌و خودان دله‌كێ خرابه. وخودێ ئه‌وێ ب نهێنییێن هه‌وه ئاگه‌هدار، و ب زانينا خۆ دۆر ل كارێ هه‌وه گرتى، دێ سه‌را وێ چه‌ندێ حسێبێ د گه‌ل هه‌وه كه‌ت.
لِّلَّهِ مَا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِي ٱلۡأَرۡضِۗ وَإِن تُبۡدُواْ مَا فِيٓ أَنفُسِكُمۡ أَوۡ تُخۡفُوهُ يُحَاسِبۡكُم بِهِ ٱللَّهُۖ فَيَغۡفِرُ لِمَن يَشَآءُ وَيُعَذِّبُ مَن يَشَآءُۗ وَٱللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ قَدِيرٌ ﴿٢٨٤﴾
هه‌ر تشته‌كێ ل عه‌سمانان و ل عه‌ردى ويێ د ناڤبه‌رێ دا ملكێ خودێیه وئه‌وه وى ب ڕێڤه دبه‌ت، چو تشت ل به‌ر وى به‌رزه نابت. وئه‌و تشتێ هوين د نه‌فسا خۆ دا ئاشكه‌را بكه‌ن يان ڤه‌شێرن خودێ پێ دزانت، وئه‌و دێ حسێبێ سه‌را وى د گه‌ل هه‌وه كه‌ت، ڤێجا يێ وى بڤێت دێ لێ بۆرت، ويێ وى بڤێت دێ عه‌زاب ده‌ت. وخودێ ل سه‌ر هه‌ر تشته‌كى يێ خودان شيانه. وپشتى هنگى خودێ قه‌درێ موسلمانان گرت وئه‌و ژ گۆتن وهزرا دلى عه‌فى كرن.
ءَامَنَ ٱلرَّسُولُ بِمَآ أُنزِلَ إِلَيۡهِ مِن رَّبِّهِۦ وَٱلۡمُؤۡمِنُونَۚ كُلٌّ ءَامَنَ بِٱللَّهِ وَمَلَـٰٓئِكَتِهِۦ وَكُتُبِهِۦ وَرُسُلِهِۦ لَا نُفَرِّقُ بَيۡنَ أَحَدٖ مِّن رُّسُلِهِۦۚ وَقَالُواْ سَمِعۡنَا وَأَطَعۡنَاۖ غُفۡرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيۡكَ ٱلۡمَصِيرُ ﴿٢٨٥﴾
پێغه‌مبه‌رێ خودێ موحه‌ممه‌دى سلاڤ لێ بن باوه‌رییه‌كا باوه‌رى ب وێ ئينايه يا بۆ وى ب وه‌حى ژ نك خودايێ وى هاتى، وحه‌قێ وییه ئه‌و باوه‌رییێ بینت، وخودان باوه‌ران ژى باوه‌رى ئينايه وكار ب قورئانا مه‌زن كرییه، وان هه‌مییان باوه‌رى ب خودێ ئينايه كو خودایه‌كێ خودان سالۆخه‌تێن مه‌زن وتمامه، وكو خودێ ملیاكه‌تێن ب قه‌در هه‌نه، وكو وى كتێب يێن ئيناينه خوارێ، و پێغه‌مبه‌ر بۆ خه‌لكى هنارتينه، ئه‌م خودان باوه‌ر باوه‌رییێ ب هنده‌ك ژ وان نائينين وكوفرێ ب هنده‌كان بكه‌ين، به‌لكى ئه‌م باوه‌رییێ ب وان هه‌مییان دئينين. وپێغه‌مبه‌رى وخودان باوه‌ران گۆت: خودايێ مه، مه گوهـ ل وێ بوو يا ته ب وه‌حى هنارتى، ومه گوهدارییا وێ هه‌مییێ كر، مه هيڤییه كو تو ل مه ببۆرى، چونكى تويى يێ ته ئه‌م ب قه‌نجییێن خۆ ب خودان كرين، وزڤڕينا مه بۆ نك ته ب تنێیه.
لَا يُكَلِّفُ ٱللَّهُ نَفۡسًا إِلَّا وُسۡعَهَاۚ لَهَا مَا كَسَبَتۡ وَعَلَيۡهَا مَا ٱكۡتَسَبَتۡۗ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذۡنَآ إِن نَّسِينَآ أَوۡ أَخۡطَأۡنَاۚ رَبَّنَا وَلَا تَحۡمِلۡ عَلَيۡنَآ إِصۡرٗا كَمَا حَمَلۡتَهُۥ عَلَى ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِنَاۚ رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلۡنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهِۦۖ وَٱعۡفُ عَنَّا وَٱغۡفِرۡ لَنَا وَٱرۡحَمۡنَآۚ أَنتَ مَوۡلَىٰنَا فَٱنصُرۡنَا عَلَى ٱلۡقَوۡمِ ٱلۡكَٰفِرِينَ ﴿٢٨٦﴾
دينێ خودێ يێ ب ساناهییه، وخودێ وى تشتى ژ به‌نییێن خۆ ناخوازت يێ ئه‌و نه‌شێن بكه‌ن، ڤێجا هه‌چییێ باشییه‌كێ بكه‌ت باشى دێ ئێته ڕێكا وى، وهه‌چییێ خرابییێ بكه‌ت خرابى دێ ئێته ڕێكا وى. خودايێ مه ئه‌گه‌ر تشته‌كێ ته ل سه‌ر مه فه‌ركرى مه ژ بيركر تو ل مه نه‌گره، يان ئه‌گه‌ر ئه‌م خه‌له‌ت بووين ومه تشته‌ك كر يێ ته ئه‌م ژێ داينه پاش، خودايێ مه وتو باره‌كێ ب زه‌حمه‌ت يێ ئه‌م نه‌شێينێ ژ وى يێ ته ل گونه‌هكارێن به‌رى مه كرى تو ل مه نه‌كه، خودايێ مه وتو باره‌كێ گران ژ داخوازى وگرفتارییان يێ ئه‌م نه‌شێينێ ل مه نه‌كه، وتو گونه‌هێن مه ژێ ببه، وعه‌يبێن مه ڤه‌شێره، وقه‌نجییێ د گه‌ل مه بكه، تو خودان وسه‌ركارێ مه‌يى، ڤێجا تو مه ب سه‌ر وان بێخه يێن باوه‌رى ب دينێ ته نه‌ئيناى وكافرى ب ئێكينییا ته كرى، وپێغه‌مبه‌رێ ته موحه‌ممه‌د سلاڤ لێ بن دره‌وین ده‌رێخستى.