قورئانا پیرۆز › سورەتا ژمارە ٥١
سورەتا الذاريات ب تەفسیرا کوردی
Adh-Dhariyat
بِسۡمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحۡمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ
تەفسیرا ساناهی — ماموستا تەحسین ئیبراهیم دۆسکی · ژێدەر
وَٱلذَّـٰرِيَٰتِ ذَرۡوٗا ﴿١﴾
خودێ ب وى هڕهباى سويند دخۆت يێ تۆزێ ڕادكهت.
فَٱلۡحَٰمِلَٰتِ وِقۡرٗا ﴿٢﴾
و ب وان عهورێن ئاڤهكا مهزن هل دگرن.
فَٱلۡجَٰرِيَٰتِ يُسۡرٗا ﴿٣﴾
و ب وان گهمییێن ب ساناهى د دهريايان دا ب ڕێڤه دچن.
فَٱلۡمُقَسِّمَٰتِ أَمۡرًا ﴿٤﴾
و ب وان فريشتهيێن فهرمانا خودێ د ناڤ خهلكى دا لێكڤه دكهن.
إِنَّمَا تُوعَدُونَ لَصَادِقٞ ﴿٥﴾
هندى ئهو ژڤانه يێ بۆ ههوه -گهلی مرۆڤان- دئێتهدان كو پشتى مرنێ هوين بۆ حسێبێ دێ ڕابن ژڤانهكێ ڕاسته.
وَإِنَّ ٱلدِّينَ لَوَٰقِعٞ ﴿٦﴾
وحسێب ودانا خێرێ سهدا سهد دێ ههبت.
وَٱلسَّمَآءِ ذَاتِ ٱلۡحُبُكِ ﴿٧﴾
وخودێ ب وى عهسمانێ جوان هاتییه ئافراندن سويندێ دخۆت.
إِنَّكُمۡ لَفِي قَوۡلٖ مُّخۡتَلِفٖ ﴿٨﴾
هندى هوينن -ئهى درهوپێكهر- هوين د دهر حهقا قورئانێ وپێغهمبهرى دا د گۆتنهكا ژێكجودا دانه.
يُؤۡفَكُ عَنۡهُ مَنۡ أُفِكَ ﴿٩﴾
ئهو ژ باوهرى ئينانا ب قورئانێ وپێغهمبهرى سلاڤ لێ بن دئێته لادان يێ ژ باوهرى ئينانا ب وان هاتییه لادان، وبهرێ وى بۆ خێرێ نههاتییهدان.
قُتِلَ ٱلۡخَرَّـٰصُونَ ﴿١٠﴾
درهوپێكهرێن هزرا نهڕاست دكهن بێنه كوشتن.
ٱلَّذِينَ هُمۡ فِي غَمۡرَةٖ سَاهُونَ ﴿١١﴾
ئهوێن ب ناڤ پێلا كوفرێ ڤه چووين وتێدا بێ ئاگههـ ماين.
يَسۡـَٔلُونَ أَيَّانَ يَوۡمُ ٱلدِّينِ ﴿١٢﴾
ئهو ژ نهباوهرى ئينان ڤه پسيار دكهن: ڕۆژا حسێب وجزادانێ كهنگییه؟
يَوۡمَ هُمۡ عَلَى ٱلنَّارِ يُفۡتَنُونَ ﴿١٣﴾
ڕۆژا جزادانێ، ئهو ڕۆژه یا ئهو ب سۆتنا ب ئاگرى دئێنه عهزابدان.
ذُوقُواْ فِتۡنَتَكُمۡ هَٰذَا ٱلَّذِي كُنتُم بِهِۦ تَسۡتَعۡجِلُونَ ﴿١٤﴾
وبۆ وان دئێته گۆتن: تام بكهنه عهزابا خۆ يا ههوه د دنيايێ دا لهز ل هاتنا وێ دكر.
إِنَّ ٱلۡمُتَّقِينَ فِي جَنَّـٰتٖ وَعُيُونٍ ﴿١٥﴾
هندى ئهون يێن تهقوایا خودێ كرى د بهحهشتێن مهزن وكانییێن ئاڤێ دانه.
ءَاخِذِينَ مَآ ءَاتَىٰهُمۡ رَبُّهُمۡۚ إِنَّهُمۡ كَانُواْ قَبۡلَ ذَٰلِكَ مُحۡسِنِينَ ﴿١٦﴾
خودێ ههمى هيڤییێن وان بۆ ب جهـ ئينان وههمى خۆشى دانێ، هندى ئهون ئهو بهرى وێ خۆشییێ د دنيايێ دا ب كرنا چاكییان دقهنجيكار بوون.
كَانُواْ قَلِيلٗا مِّنَ ٱلَّيۡلِ مَا يَهۡجَعُونَ ﴿١٧﴾
ئهو باشێن هه كێمهكێ ژ شهڤێ دنڤستن، وان نڤێژ بۆ خودايێ خۆ دكرن.
وَبِٱلۡأَسۡحَارِ هُمۡ يَسۡتَغۡفِرُونَ ﴿١٨﴾
و ل دويماهییا شهڤێ بهرى سپێدێ وان داخوازا لێبۆرينا گونههان ژ خودايێ خۆ دكر.
وَفِيٓ أَمۡوَٰلِهِمۡ حَقّٞ لِّلسَّآئِلِ وَٱلۡمَحۡرُومِ ﴿١٩﴾
و د مالێ وان دا بارهكا واجب وسوننهت بۆ وان ههژاران ههبوو يێن خواستن دكر، ويێن ژ شهرمان دا خواستن نهدكر.
وَفِي ٱلۡأَرۡضِ ءَايَٰتٞ لِّلۡمُوقِنِينَ ﴿٢٠﴾
و د عهردى دا نيشانێن ئاشكهرا ل سهر شيانا خودێ بۆ خودان باوهران ههنه، كو ئهو ب تنێ خودایێ حهقه.
وَفِيٓ أَنفُسِكُمۡۚ أَفَلَا تُبۡصِرُونَ ﴿٢١﴾
و د ئافراندنا نهفسێن ههوه ب خۆ دا نيشان ل سهر شيانا خودێ ههنه، ئهرێ هوين ژێ بێ ئاگههـ بووينه، وهوين نابينن ووجهكێ بۆ خۆ ژێ وهرناگرن؟
وَفِي ٱلسَّمَآءِ رِزۡقُكُمۡ وَمَا تُوعَدُونَ ﴿٢٢﴾
وڕزقێ ههوه وئهو تشتێ ژڤان بۆ ههوه پێ دئێتهدان ژ خێرێ وعهزابێ ل عهسمانییه، ئهو ههمى يێ نڤيسییه.
فَوَرَبِّ ٱلسَّمَآءِ وَٱلۡأَرۡضِ إِنَّهُۥ لَحَقّٞ مِّثۡلَ مَآ أَنَّكُمۡ تَنطِقُونَ ﴿٢٣﴾
خودايێ مهزن سويندێ ب خۆ دخۆت كو ئهو تشتێ وى سۆز پێ دايه ههوه ڕاستییه، ڤێجا هوين تێدا نهكهڤنه گومانێ كانێ چاوا هوين د ئاخفتنا خۆ دا ناكهڤنه گومانێ.
هَلۡ أَتَىٰكَ حَدِيثُ ضَيۡفِ إِبۡرَٰهِيمَ ٱلۡمُكۡرَمِينَ ﴿٢٤﴾
ئهرێ بهحسێ مێهڤانێن ئيبراهيمى يێن ب قهدر بۆ ته -ئهى پێغهمبهر- هاتییهكرن.
إِذۡ دَخَلُواْ عَلَيۡهِ فَقَالُواْ سَلَٰمٗاۖ قَالَ سَلَٰمٞ قَوۡمٞ مُّنكَرُونَ ﴿٢٥﴾
دهمێ ئهو هاتينه نك وى -وئهو ملياكهتێن ب قهدر بوون- ئينا وان گۆتێ: سلاڤ ل ته بن، ووى سلاڤا وان وهرگرت ووى ژى گۆت: سلاڤ ل ههوه بن، هوين نهدنیاسن ئهم نزانين هوين كينه.
فَرَاغَ إِلَىٰٓ أَهۡلِهِۦ فَجَآءَ بِعِجۡلٖ سَمِينٖ ﴿٢٦﴾
ئينا وى ب دزى ڤه خۆ ڤهگوهاسته لايێ مالێ، وچوو گۆلكهكا قهلهو ڤهكوشت، وبۆ وان ئينا.
فَقَرَّبَهُۥٓ إِلَيۡهِمۡ قَالَ أَلَا تَأۡكُلُونَ ﴿٢٧﴾
و ب جوانى ئهو بۆ خوارنێ داخوازكرن، وگۆت: ما هوين ناخۆن؟
فَأَوۡجَسَ مِنۡهُمۡ خِيفَةٗۖ قَالُواْ لَا تَخَفۡۖ وَبَشَّرُوهُ بِغُلَٰمٍ عَلِيمٖ ﴿٢٨﴾
ودهمێ وى ديتى ئهو ناخۆن ئهو د دل دا ژ وان ترسیا، وان گۆتێ: نهترسه ئهم قاصدێن خودێينه، ووان مزگينى دايێ كو ژنا وى (سارايێ) كوڕهك دێ بت، ئهو كوڕ دێ بته ژ مرۆڤێن زانا ب خودێ ودينێ وى، وئهو ئيسحاق بوو سلاڤ لێ بن.
فَأَقۡبَلَتِ ٱمۡرَأَتُهُۥ فِي صَرَّةٖ فَصَكَّتۡ وَجۡهَهَا وَقَالَتۡ عَجُوزٌ عَقِيمٞ ﴿٢٩﴾
ڤێجا دهمێ ژنا ئيبراهيمى گوهـ ل گۆتنا ڤان ملياكهتان بووى، ئهو ب نك وان ڤه هات وهاوار كر، و ژ عهجێبییان دا تهپهك ل ڕوییێ خۆ دا وگۆت: چاوا دێ من كوڕهك بت وئهز پيرهژنم ومن عهيال نابن؟
قَالُواْ كَذَٰلِكِ قَالَ رَبُّكِۖ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلۡحَكِيمُ ٱلۡعَلِيمُ ﴿٣٠﴾
ملياكهتێن خودێ گۆته وێ: خودايێ ته وهسا گۆتییه وهكى مه گۆتییه ته، وئهو دشێت وێ چهندێ بكهت، وئهو ل بهر وى يا عهجێب نينه. هندى خودێیه يێ كاربنهجهه تشتى ددانته جهێ وى يێ دورست، وئهو ب بهرژهوهندییێن بهنییان يێ پڕزانايه.
۞قَالَ فَمَا خَطۡبُكُمۡ أَيُّهَا ٱلۡمُرۡسَلُونَ ﴿٣١﴾
ئيبراهيمى سلاڤ لێ بن گۆته ملياكهتێن خودێ: مهسهلا ههوه چيه وهوين بۆ چ هاتينه هنارتن؟
قَالُوٓاْ إِنَّآ أُرۡسِلۡنَآ إِلَىٰ قَوۡمٖ مُّجۡرِمِينَ ﴿٣٢﴾
وان گۆت: هندى ئهمين خودێ ئهم بۆ مللهتهكێ تاوانبار هنارتينه.
لِنُرۡسِلَ عَلَيۡهِمۡ حِجَارَةٗ مِّن طِينٖ ﴿٣٣﴾
دا ئهم وان ب هندهك بهرێن ژ تهقنا هشك هاتينه دورستكرن تێ ببهين.
مُّسَوَّمَةً عِندَ رَبِّكَ لِلۡمُسۡرِفِينَ ﴿٣٤﴾
و ل نك خودايێ ته بۆ ڤان سهرداچوويان دنيشانكرى .
فَأَخۡرَجۡنَا مَن كَانَ فِيهَا مِنَ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ ﴿٣٥﴾
ڤێجا ههچییێ ل گوندێ مللهتێ لووطى ژ خودان باوهران ههى مه دهرێخستن.
فَمَا وَجَدۡنَا فِيهَا غَيۡرَ بَيۡتٖ مِّنَ ٱلۡمُسۡلِمِينَ ﴿٣٦﴾
و ژ مالهكا ب تنێ ژ موسلمانان پێڤهتر، كو مالا لووطى بوو سلاڤ لێ بن، مه ل وى گوندى نهديت.
وَتَرَكۡنَا فِيهَآ ءَايَةٗ لِّلَّذِينَ يَخَافُونَ ٱلۡعَذَابَ ٱلۡأَلِيمَ ﴿٣٧﴾
ومه ل وى گوندێ ژێگۆتى شينوارهك ژ عهزابێ هێلا دا ببته نيشان ل سهر شيانا خودێ وتۆلستاندنا وى ژ كافران، وئهو عيبرهتهكه بۆ وان يێن ژ عهزابا خودێ يا ب ئێش دترسن.
وَفِي مُوسَىٰٓ إِذۡ أَرۡسَلۡنَٰهُ إِلَىٰ فِرۡعَوۡنَ بِسُلۡطَٰنٖ مُّبِينٖ ﴿٣٨﴾
و د هنارتنا مووساى دا بۆ فيرعهونى ومللهتێ وى ب ئايهت وموعجزهيێن ئاشكهرا ڤه نيشانهك بۆ وان ههيه يێن ژ عهزابا ب ئێش دترسن.
فَتَوَلَّىٰ بِرُكۡنِهِۦ وَقَالَ سَٰحِرٌ أَوۡ مَجۡنُونٞ ﴿٣٩﴾
ڤێجا فيرعهون ب هێزا خۆ هاته خاپاندن ووى پشت دا گازییا مووساى، وگۆت: مووسا يان سێرهبهنده يان يێ دينه.
فَأَخَذۡنَٰهُ وَجُنُودَهُۥ فَنَبَذۡنَٰهُمۡ فِي ٱلۡيَمِّ وَهُوَ مُلِيمٞ ﴿٤٠﴾
ئينا مه فيرعهون ولهشكهرێ وى گرتن، ومه ئهو هاڤێتنه د دهريايێ دا، ووى ئهو تشت كربوو يێ سهرا لۆمه لێ بێتهكرن؛ ژ بهر كوفر وسهرداچوونا وى.
وَفِي عَادٍ إِذۡ أَرۡسَلۡنَا عَلَيۡهِمُ ٱلرِّيحَ ٱلۡعَقِيمَ ﴿٤١﴾
و د مهسهلا عادییان وتێبرنا وان دا نيشان وعيبرهت ههنه بۆ ههر كهسێ هزرا خۆ بكهت، دهمێ مه بايهكێ بێ خێر وبێ بهرهكهت ب سهر وان دا هنارتى.
مَا تَذَرُ مِن شَيۡءٍ أَتَتۡ عَلَيۡهِ إِلَّا جَعَلَتۡهُ كَٱلرَّمِيمِ ﴿٤٢﴾
وى باى تشتهك نههێلا كو د سهر دا هاتى ئهگهر خراب نهكربت ووهكى تشتێ پێتى لێ نهكربت.
وَفِي ثَمُودَ إِذۡ قِيلَ لَهُمۡ تَمَتَّعُواْ حَتَّىٰ حِينٖ ﴿٤٣﴾
و د مهسهلا ثهموودییان وتێبرنا وان دا نيشان وعيبرهت ههنه، دهمێ بۆ وان هاتییه گۆتن: حهتا مرنا ههوه دئێت هوين خۆشییێ ب ژينا خۆ ببهن.
فَعَتَوۡاْ عَنۡ أَمۡرِ رَبِّهِمۡ فَأَخَذَتۡهُمُ ٱلصَّـٰعِقَةُ وَهُمۡ يَنظُرُونَ ﴿٤٤﴾
ئينا وان پێ ل فهرمانا خودايێ خۆ دانا، ڤێجا برويسییا عهزابێ ل وان دا، ووان ب چاڤێن خۆ بهرێ خۆ ددا عهزابدانا خۆ.
فَمَا ٱسۡتَطَٰعُواْ مِن قِيَامٖ وَمَا كَانُواْ مُنتَصِرِينَ ﴿٤٥﴾
ڤێجا ئهو نهشيان بڕهڤن وڕاببن و ژ وێ عهزابێ دهركهڤن يا ئهو تێدا، وئهو نهشيان خۆ ب سهربێخن.
وَقَوۡمَ نُوحٖ مِّن قَبۡلُۖ إِنَّهُمۡ كَانُواْ قَوۡمٗا فَٰسِقِينَ ﴿٤٦﴾
وبهرى ڤان مه مللهتێ نووحى تێبربوو، هندى ئهو بوون ئهو مللهتهك بوون ژ ئهمرێ خودێ دهركهفتبوون.
وَٱلسَّمَآءَ بَنَيۡنَٰهَا بِأَيۡيْدٖ وَإِنَّا لَمُوسِعُونَ ﴿٤٧﴾
ومه عهسمان ئافراند وموكم كر، ومه ب هێز وشيانهكا مهزن ئهو بۆ عهردى كره بان، وهندى ئهمين ئهم ڕهخێن وى فرههـ دكهين.
وَٱلۡأَرۡضَ فَرَشۡنَٰهَا فَنِعۡمَ ٱلۡمَٰهِدُونَ ﴿٤٨﴾
ومه عهرد بۆ خهلكى ڕائێخست دا ئهو ل سهر بژين، وئهم چ باش ڕاخستڤانين.
وَمِن كُلِّ شَيۡءٍ خَلَقۡنَا زَوۡجَيۡنِ لَعَلَّكُمۡ تَذَكَّرُونَ ﴿٤٩﴾
و ژ ههر تشتهكێ ههى مه جۆتهكێ ژێك جودا ئافراندییه؛ دا هوين بيرا خۆ ل شيانا خودێ بيننهڤه، وعيبرهتهكێ بۆ خۆ ژێ وهربگرن.
فَفِرُّوٓاْ إِلَى ٱللَّهِۖ إِنِّي لَكُم مِّنۡهُ نَذِيرٞ مُّبِينٞ ﴿٥٠﴾
ڤێجا هوين -ئهى گهلی مرۆڤان- ب باوهرى ئينانا ب خودێ وپێغهمبهرێ وى ژ عهزابا خۆدێ بڕهڤنه بهر رهحما وى، هندى ئهزم ئهز ئاشكهرا ههوه دترسينم. ودهمێ پێغهمبهر سلاڤ لێ بن ژ تشتهكى بێهن تهنگ ببا ڕادبوو نڤێژ دكر، وئهڤهيه ڕهڤينا بۆ نك خودێ.
وَلَا تَجۡعَلُواْ مَعَ ٱللَّهِ إِلَٰهًا ءَاخَرَۖ إِنِّي لَكُم مِّنۡهُ نَذِيرٞ مُّبِينٞ ﴿٥١﴾
و د گهل خودێ هوين پهرستنێ بۆ چو خودايێن دى نهكهن، هندى ئهزم ئهز ئاشكهرا ههوه دترسينم.
كَذَٰلِكَ مَآ أَتَى ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِهِم مِّن رَّسُولٍ إِلَّا قَالُواْ سَاحِرٌ أَوۡ مَجۡنُونٌ ﴿٥٢﴾
وكانێ چاوا قورهيشییان پێغهمبهرێ خۆ موحهممهد سلاڤ لێ بن درهوين دهرێخست، وگۆتن: ئهو شاعره يان سێرهبهنده يان يێ دينه، وهسا مللهتێن بهرى وان ژى پێغهمبهرێن خۆ درهوين دهرێخستبوون، ڤێجا غهزهبا خودێ ب سهر وان دا هات.
أَتَوَاصَوۡاْ بِهِۦۚ بَلۡ هُمۡ قَوۡمٞ طَاغُونَ ﴿٥٣﴾
ئهرێ يێن پێشییێ ويێن پاشییێ شيرهت ب كوفرێ ل ئێك ودو كرییه دهمێ وان ئهو گۆتن گۆتى؟ بهلكى ههما ئهو مللهتهكێ سهرداچوويينه، ودلێن وان د كوفرێ دا وهكى ئێكن.
فَتَوَلَّ عَنۡهُمۡ فَمَآ أَنتَ بِمَلُومٖ ﴿٥٤﴾
وتو -ئهى پێغهمبهر- پشت بده بوتپهرێسان حهتا فهرمانا خودێ د دهر حهقا وان دا بۆ ته دئێت، كهس لۆمهى ته ناكهت؛ چونكى ته گازییا خۆ يا گههاندییه وان.
وَذَكِّرۡ فَإِنَّ ٱلذِّكۡرَىٰ تَنفَعُ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ ﴿٥٥﴾
و د گهل پشتدانا ته بۆ وان -ئهى پێغهمبهر- تو بهردهوامییێ ل سهر بهلاڤكرنا گازییا خودێ بكه، وتو ههر شيرهتێ ل وان بكه يێن تو بۆ هاتییه هنارتن؛ چونكى خودان باوهر مفاى بۆ خۆ ژ بيرئينانێ دبينن، وتو ب ڤى كارێ خۆ چو هێجهتان بۆ وان ناهێلی.
وَمَا خَلَقۡتُ ٱلۡجِنَّ وَٱلۡإِنسَ إِلَّا لِيَعۡبُدُونِ ﴿٥٦﴾
ومن ئهجنه ومرۆڤ نهئافراندينه وپێغهمبهر بۆ وان نههنارتينه ئهگهر ژ بهر ئارمانجهكا مهزن نهبت، كو ئهو پهرستنا من بكهن.
مَآ أُرِيدُ مِنۡهُم مِّن رِّزۡقٖ وَمَآ أُرِيدُ أَن يُطۡعِمُونِ ﴿٥٧﴾
من چو ڕزق ژ وان نهڤێت ومن نهڤێت ئهو خوارنێ بدهنه من، ئهزم ڕزقى ددهم. مهعنا خودێ يێ ههوجهى كهسێ نينه، بهلكى خهلك ههمى دههوجهى وينه، ئهوه ئافراندهر وڕزقدههێ وان، وئهو ژ وان یێ بێ منهته.
إِنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلرَّزَّاقُ ذُو ٱلۡقُوَّةِ ٱلۡمَتِينُ ﴿٥٨﴾
هندى خودێیه ئهو ب تنێیه ڕزقى ددهته خهلكى، وقويتى بۆ وان پهيدا دكهت، خودان هێزێ موكمه، يێ كهس نهشێتێ، خودانێ هێز وشيانێ ههمییێ.
فَإِنَّ لِلَّذِينَ ظَلَمُواْ ذَنُوبٗا مِّثۡلَ ذَنُوبِ أَصۡحَٰبِهِمۡ فَلَا يَسۡتَعۡجِلُونِ ﴿٥٩﴾
ڤێجا هندى ئهون يێن ب كوفرا ب پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- زۆردارى كرى، بارهك ژ عهزابا خودێ بۆ وان ههيه دێ ب سهرێ وان ئێت، وهكى بارا ههڤالێن وان يێن بهرى وان چووين، ڤێجا بلا ئهو لهزێ ل عهزابێ نهكهن، ئهو ههر دێ ئێت.
فَوَيۡلٞ لِّلَّذِينَ كَفَرُواْ مِن يَوۡمِهِمُ ٱلَّذِي يُوعَدُونَ ﴿٦٠﴾
وتێچوون ونهخۆشى بۆ وان بت يێن كوفر ب خودێ وپێغهمبهرێ وى كرى ل وێ ڕۆژا ژڤان بۆ وان هاتییهدان كو عهزاب تێدا ب سهر وان دا بێت، كو ڕۆژا قيامهتێیه.