قورئانا پیرۆز › سورەتا ژمارە ٥٠
سورەتا ق ب تەفسیرا کوردی
Qaf
بِسۡمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحۡمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ
تەفسیرا ساناهی — ماموستا تەحسین ئیبراهیم دۆسکی · ژێدەر
قٓۚ وَٱلۡقُرۡءَانِ ٱلۡمَجِيدِ ﴿١﴾
(ق) گۆتن ل سهر ڤان حهرفێن كهركرى ل دهسپێكا سوورهتا بهقهره بۆرییه. خودێ ب قورئانا پيرۆز يا خودان قهدر وبلندى سويند دخۆت.
بَلۡ عَجِبُوٓاْ أَن جَآءَهُم مُّنذِرٞ مِّنۡهُمۡ فَقَالَ ٱلۡكَٰفِرُونَ هَٰذَا شَيۡءٌ عَجِيبٌ ﴿٢﴾
ئهوێن درهو ب پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- كرى عهجێبگرتى بوون كو پێغهمبهرهك بۆ وان بێت وان ژ عهزابا خودێ بترسينت، ڤێجا ئهوێن كوفر ب خودێ وپێغهمبهرێ وى كرى گۆتن: ئهڤه تشتهكێ غهريبه مرۆڤ ژێ عهجێبگرتى دبت.
أَءِذَا مِتۡنَا وَكُنَّا تُرَابٗاۖ ذَٰلِكَ رَجۡعُۢ بَعِيدٞ ﴿٣﴾
ئهرێ ئهگهر ئهم مرين وبووينه ئاخ، چاوا ئهم جارهكا دى دێ وهكى بهرێ لێ ئێين؟ ئهو زڤڕاندنهكا دويره.
قَدۡ عَلِمۡنَا مَا تَنقُصُ ٱلۡأَرۡضُ مِنۡهُمۡۖ وَعِندَنَا كِتَٰبٌ حَفِيظُۢ ﴿٤﴾
ب ڕاستى مه زانییه كانێ عهرد چ ژ وان كێم دكهت و چ ژ لهشێ وان دخۆت، وكيتابهكا پاراستى ژ دهستێڤهدان وگوهۆڕينێ ل نك مه ههيه، ههر تشتهكێ بهرى مرنێ يان پشتى مرنێ ب سهرێ وان بێت تێدا ههيه.
بَلۡ كَذَّبُواْ بِٱلۡحَقِّ لَمَّا جَآءَهُمۡ فَهُمۡ فِيٓ أَمۡرٖ مَّرِيجٍ ﴿٥﴾
بهلكى ڤان بوتپهرێسان درهو ب قورئانێ كر دهمێ بۆ وان هاتى، ڤێجا ئهو د كارهكێ تێكهلبووى دانه، ئهو ل سهر تشتهكى ڕاناوهستن.
أَفَلَمۡ يَنظُرُوٓاْ إِلَى ٱلسَّمَآءِ فَوۡقَهُمۡ كَيۡفَ بَنَيۡنَٰهَا وَزَيَّنَّـٰهَا وَمَا لَهَا مِن فُرُوجٖ ﴿٦﴾
ئهرێ ئهو بێ ئاگههـ ماينه دهمێ وان كوفر ب ڕابوونا پشتى مرنێ كرى، ڤێجا وان بهرێ خۆ نهدايه عهسمانى ل هنداڤى خۆ، كانێ چاوا مه ئهو ب ڕهنگهكێ موكم و ب ڕێك وپێك ئاڤاكرییه، ومه ئهو ب ستێران خهملاندییه، وچو كون وپهق تێدا نينن، وئهو يێ پاراستییه ژ كێماسییان؟
وَٱلۡأَرۡضَ مَدَدۡنَٰهَا وَأَلۡقَيۡنَا فِيهَا رَوَٰسِيَ وَأَنۢبَتۡنَا فِيهَا مِن كُلِّ زَوۡجِۭ بَهِيجٖ ﴿٧﴾
ومه عهرد بهرفرههـ كر وڕائێخست، ومه چيايێن موكم لێ دانان؛ دا ئهو ب خهلكى ڤه نههژيێت، و ژ ههر ڕهنگهكێ شينكاتییێ جوان و ب مفا مه تێدا شينكر، كو ئهوێ بهرێ خۆ بدهتێ كهيف پێ بێت.
تَبۡصِرَةٗ وَذِكۡرَىٰ لِكُلِّ عَبۡدٖ مُّنِيبٖ ﴿٨﴾
عهسمان وعهرد وههر نيشانهكا مهزن يا تێدا ههى بۆ عيبرهت مه ئافراند؛ دا ههچییێ بهرێ خۆ بدهتێ پێ ژ نهزانينێ قورتال ببت، ودا ئهو ببته بيرئينان بۆ ههر بهنییهكێ ژ خودايێ خۆ بترست، و ل وى بزڤڕت.
وَنَزَّلۡنَا مِنَ ٱلسَّمَآءِ مَآءٗ مُّبَٰرَكٗا فَأَنۢبَتۡنَا بِهِۦ جَنَّـٰتٖ وَحَبَّ ٱلۡحَصِيدِ ﴿٩﴾
ومه بارانهكا تێر مفا ژ عهسمانى ئينا خوارێ، ڤێجا مه باغێن تێر داروبار، وخودان دان ودكاكێ دئێته دورين پێ شينكرن.
وَٱلنَّخۡلَ بَاسِقَٰتٖ لَّهَا طَلۡعٞ نَّضِيدٞ ﴿١٠﴾
ومه دارقهسپێن درێژ شينكرن، بهرهكێ ڕاچاندى ولێك سويار پێڤه دئێت.
رِّزۡقٗا لِّلۡعِبَادِۖ وَأَحۡيَيۡنَا بِهِۦ بَلۡدَةٗ مَّيۡتٗاۚ كَذَٰلِكَ ٱلۡخُرُوجُ ﴿١١﴾
مه ئهو بۆ بهنییان شينكرن؛ دا ئهو پێ بژين وبۆ خۆ بكهنه قووت، و ب ڤێ ئاڤا ژ عهسمانى دئێته خوارێ مه ئهو وهلات زێندى كر يێ كو هشك بووى، ومايه بێ شينكاتى، وكانێ چاوا مه ب وێ ئاڤێ عهردێ مرى زێندى كر وهسا ئهم ل ڕۆژا قيامهتێ دێ ههوه ژى پشتى مرنێ زێندى كهين.
كَذَّبَتۡ قَبۡلَهُمۡ قَوۡمُ نُوحٖ وَأَصۡحَٰبُ ٱلرَّسِّ وَثَمُودُ ﴿١٢﴾
بهرى ڤان بوتپهرێسێن قورهيشى مللهتێ نووحى وخودانێن بيرێ وثهموودی درەو ب پێغەمبەرێت خو کربوو.
وَعَادٞ وَفِرۡعَوۡنُ وَإِخۡوَٰنُ لُوطٖ ﴿١٣﴾
و مللەتێ وعادى وفيرعهونى ومللهتێ لووطى.
وَأَصۡحَٰبُ ٱلۡأَيۡكَةِ وَقَوۡمُ تُبَّعٖۚ كُلّٞ كَذَّبَ ٱلرُّسُلَ فَحَقَّ وَعِيدِ ﴿١٤﴾
ومللهتێ شوعهيبى خودانێن دارستانێ، ومللهتێ توببهعێ حميهرى، ڤان مللهتان ههمییان درهو ب پێغهمبهرێن خۆ كربوو، ڤێجا گهفا خودێ ل وان كرى سهرا كوفرا وان ب جهـ هات.
أَفَعَيِينَا بِٱلۡخَلۡقِ ٱلۡأَوَّلِۚ بَلۡ هُمۡ فِي لَبۡسٖ مِّنۡ خَلۡقٖ جَدِيدٖ ﴿١٥﴾
ئهرێ ڤێجا ما ئهم نهشێين تشتێ جارا ئێكێ مه ژ چوننهيێ دايى جارهكا دى ئافرينينهڤه، وپشتى ئهو دمرن ئهم جارهكا دى وان چێكهينهڤه؟ ئهڤ چهنده ل بهر مه يا ب زهحمهت نينه، وئهم دشێين بكهين، بهلێ ئهو د مهسهلا ڕابوونا پشتى مرنێ دا دحێبهتى ودودلن.
وَلَقَدۡ خَلَقۡنَا ٱلۡإِنسَٰنَ وَنَعۡلَمُ مَا تُوَسۡوِسُ بِهِۦ نَفۡسُهُۥۖ وَنَحۡنُ أَقۡرَبُ إِلَيۡهِ مِنۡ حَبۡلِ ٱلۡوَرِيدِ ﴿١٦﴾
و ب ڕاستى مه مرۆڤ ئافراندییه وئهم دزانين كانێ دلێ وى چ دبێژتێ، وئهم بۆ وى ژ ڕهها ستوويێ وى يا ب دلی ڤه گرێداى دنێزيكترين.
إِذۡ يَتَلَقَّى ٱلۡمُتَلَقِّيَانِ عَنِ ٱلۡيَمِينِ وَعَنِ ٱلشِّمَالِ قَعِيدٞ ﴿١٧﴾
دهمێ ئهو ههردو فريشته يێن زێرهڤان بۆ وى ل لايێ وى يێ ڕاستێ ويێ چهپێ كارێ وى دنڤيسن، ئهوێ ل لايێ ڕاستێ باشییان دنڤيست، ويێ ل لايێ چهپێ خرابییان دنڤيست.
مَّا يَلۡفِظُ مِن قَوۡلٍ إِلَّا لَدَيۡهِ رَقِيبٌ عَتِيدٞ ﴿١٨﴾
ههر گۆتنهكا ئهو بێژت ملياكهتهكێ ل نك ههى زێرهڤانییێ لێ دكهت، وگۆتنا وى دنڤيست، وئهو ملياكهتهكێ حازره وبۆ هندێ يێ هاتییه ئامادهكرن.
وَجَآءَتۡ سَكۡرَةُ ٱلۡمَوۡتِ بِٱلۡحَقِّۖ ذَٰلِكَ مَا كُنتَ مِنۡهُ تَحِيدُ ﴿١٩﴾
وتهنگاڤى وسهكهراتا مرنێ ب وێ حهقییێ هات، ئهڤه ئهو بوو يا تو -ئهى مرۆڤ- ژێ دڕهڤى.
وَنُفِخَ فِي ٱلصُّورِۚ ذَٰلِكَ يَوۡمُ ٱلۡوَعِيدِ ﴿٢٠﴾
وبۆ جارا دویێ د بۆڕییێ دا بۆ ڕابوونا پشتى مرنێ هاتهپفكرن، ئهو پفكرن د وێ ڕۆژێ دايه يا ئهو گهف تێدا ب جهـ دئێت يا خودێ ل كافران كرى.
وَجَآءَتۡ كُلُّ نَفۡسٖ مَّعَهَا سَآئِقٞ وَشَهِيدٞ ﴿٢١﴾
وههر نهفسهك هات ودو ملياكهت د گهل دا، ئێك وێ دهاژۆته مهحشهرێ، ويێ دى شاهدهيیێ ل سهر وى كارى ددهت يێ وێ د دنيايێ دا كرى.
لَّقَدۡ كُنتَ فِي غَفۡلَةٖ مِّنۡ هَٰذَا فَكَشَفۡنَا عَنكَ غِطَآءَكَ فَبَصَرُكَ ٱلۡيَوۡمَ حَدِيدٞ ﴿٢٢﴾
ب ڕاستى تو ژ ڤێ چهندێ يێ بێ ئاگههـ بووى، ئينا مه ئهو پهردێ دلێ ته نخافتى ژ سهر ته ڕاكر، ڤێجا بێ ئاگههییا ته نهما، وديتنا ته ئهڤرۆ بۆ وى تشتێ تو دبينى يا موكم ودژواره.
وَقَالَ قَرِينُهُۥ هَٰذَا مَا لَدَيَّ عَتِيدٌ ﴿٢٣﴾
ووى ملياكهتێ كارێ وى نڤيسى وشاهدهيى ل سهر داى گۆت: ئهڤهيه تشتێ ل نك من ژ تۆمارا كريارێن وى، ئهو ل نك من يا پاراستى وئامادهيه.
أَلۡقِيَا فِي جَهَنَّمَ كُلَّ كَفَّارٍ عَنِيدٖ ﴿٢٤﴾
پشتى خودێ حوكمى د ناڤبهرا خهلكى دا دكهت دبێژته ههر دو ملياكهتان يێ وى دهاژۆت ويێ شاهدهيیێ ل سهر ددهت: ههر ئێكێ باوهرى ب تهوحيدا خودێ نهئينابت وگهلهك گونههـ كربن ودرهو ب حهقییێ كربت ويێ ڕكۆ بت هوين وى بكهنه د جههنهمێ دا.
مَّنَّاعٖ لِّلۡخَيۡرِ مُعۡتَدٖ مُّرِيبٍ ﴿٢٥﴾
ئهوێ حهقێ خهلكى ژ ناڤ مالێ خۆ نهئينابته دهرێ، وتهعدايى ل مرۆڤان كربت وپێ ل توخويبێن خودێ دانابت، و د سۆز وگهفا خودێ دا كهفتبته گومانێ.
ٱلَّذِي جَعَلَ مَعَ ٱللَّهِ إِلَٰهًا ءَاخَرَ فَأَلۡقِيَاهُ فِي ٱلۡعَذَابِ ٱلشَّدِيدِ ﴿٢٦﴾
ئهوێ شريك بۆ خودێ دانابن، وپهرستنا ئێكێ دى د گهل وى كربت، ڤێجا هوين وى بهاڤێژنه د عهزابا جههنهمێ يا دژوار دا.
۞قَالَ قَرِينُهُۥ رَبَّنَا مَآ أَطۡغَيۡتُهُۥ وَلَٰكِن كَانَ فِي ضَلَٰلِۭ بَعِيدٖ ﴿٢٧﴾
ئهوى شهيتانێ د گهل وى گۆت: خودايێ مه من ئهو د سهردا نهبربوو، نێ ههما ئهو ب خۆ ل سهر ڕێكهكا دوير ژ هيدايهتێ بوو.
قَالَ لَا تَخۡتَصِمُواْ لَدَيَّ وَقَدۡ قَدَّمۡتُ إِلَيۡكُم بِٱلۡوَعِيدِ ﴿٢٨﴾
خودێ گۆت: هوين ل نك من ب ههڤڕكى نهچن، و ب ڕاستى د دنيايێ دا من گهف ل وى كربوو يێ كوفرێ ب من بكهت.
مَا يُبَدَّلُ ٱلۡقَوۡلُ لَدَيَّ وَمَآ أَنَا۠ بِظَلَّـٰمٖ لِّلۡعَبِيدِ ﴿٢٩﴾
گۆتن ل نك من نائێته گوهاڕتن، وئهز كهسێ ب گونهها كهسێ عهزاب نادهم، وئهز ئێكى عهزاب نادهم حهتا هێجهت ل سهر ئاشكهرا نهبت.
يَوۡمَ نَقُولُ لِجَهَنَّمَ هَلِ ٱمۡتَلَأۡتِ وَتَقُولُ هَلۡ مِن مَّزِيدٖ ﴿٣٠﴾
تو بۆ مللهتێ خۆ بهحسێ وێ ڕۆژێ بكه دهمێ ئهم ل قيامهتێ دبێژينه جههنهمێ: تو تژى بووى؟ وجههنهم دبێژت: ما هێشتا ئهجنه ومرۆڤ ههنه؟ ئينا خودايێ پاك وبلند پییێ خۆ دكهته تێدا، ڤێجا ئهو دئێته ئێك، ودهنگ ژێ دئێت.
وَأُزۡلِفَتِ ٱلۡجَنَّةُ لِلۡمُتَّقِينَ غَيۡرَ بَعِيدٍ ﴿٣١﴾
وجهێ بهحهشتێ بۆ تهقواداران هاته نێزيكرن، وئهو ژ وان يا دوير نابت، وبۆ پتر خۆشى ئهو وێ دبینن.
هَٰذَا مَا تُوعَدُونَ لِكُلِّ أَوَّابٍ حَفِيظٖ ﴿٣٢﴾
بۆ وان دئێته گۆتن: ئهڤه ئهوه يا ژڤان بۆ ههوه پێ دهاتهدان بۆ ههر ئێكێ ژ گونههێن خۆ تۆبه بكهت، وپاراستنێ ل سهر وى تشتى بكهت يێ وى نێزيكى خودايێ وى دكهت.
مَّنۡ خَشِيَ ٱلرَّحۡمَٰنَ بِٱلۡغَيۡبِ وَجَآءَ بِقَلۡبٖ مُّنِيبٍ ﴿٣٣﴾
ههچییێ ژ خودێ ترسیاى و ل ئاخرهتێ ب دلهكێ ساخلهم ڤه ژ گونههان هاتییه نك وى.
ٱدۡخُلُوهَا بِسَلَٰمٖۖ ذَٰلِكَ يَوۡمُ ٱلۡخُلُودِ ﴿٣٤﴾
وبۆ ڤان خودان باوهران دئێته گۆتن: هوين ب سلامهتى ههڕنه د بهحهشتێ دا، وتێدا ژ ههمى نهخۆشییان دتهنا بن، ئهو ڕۆژ ڕۆژا ههرمانێیه يا بێ ڤهبڕين.
لَهُم مَّا يَشَآءُونَ فِيهَا وَلَدَيۡنَا مَزِيدٞ ﴿٣٥﴾
بۆ ڤان خودان باوهران د بهحهشتێ دا ئهو تشت ههيه يێ وان دڤێت، و د سهر ڤێ ڕا يا مه دايه وان تشتهكێ زێدهتر بۆ وان ل نك مه ههيه، يا ژ ههمییێ مهزنتر بهرێخۆدانا وانه بۆ خودايێ مهزن.
وَكَمۡ أَهۡلَكۡنَا قَبۡلَهُم مِّن قَرۡنٍ هُمۡ أَشَدُّ مِنۡهُم بَطۡشٗا فَنَقَّبُواْ فِي ٱلۡبِلَٰدِ هَلۡ مِن مَّحِيصٍ ﴿٣٦﴾
وبهرى ڤان بوتپهرێسێن قورهيشییان مه گهلهك مللهت تێبرينه، ئهو ژ ڤان ب هێزتر ودژوارتر بوون، ڤێجا ئهو ل وهلاتى گهڕيابوون ووان ئهو ئاڤا كربوو وخراب كربوو، ئهرێ ما ڕهڤهك ژ عهزابا خودێ ههيه ئهگهر ب سهر وان دا هات؟
إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَذِكۡرَىٰ لِمَن كَانَ لَهُۥ قَلۡبٌ أَوۡ أَلۡقَى ٱلسَّمۡعَ وَهُوَ شَهِيدٞ ﴿٣٧﴾
د تێبرنا مللهتێن بۆرین دا بيرئينان وعيبرهتهك بۆ وى ههيه يێ دلهك ههبت پێ تێ بگههت، يان گوهدارییێ بكهت وخۆ بێ ئاگههـ نهكهت، ودلێ وى يێ ئاماده بت.
وَلَقَدۡ خَلَقۡنَا ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضَ وَمَا بَيۡنَهُمَا فِي سِتَّةِ أَيَّامٖ وَمَا مَسَّنَا مِن لُّغُوبٖ ﴿٣٨﴾
و ب ڕاستى ههر حهفت عهسمان وعهرد وههر تشتهكێ د ناڤبهرێ دا ههى مه د شهش ڕۆژان دا ئافراندن، وچو زهحمهت ووهستيان ب وێ چهندێ ڤه نهگههشته مه. وئهڤ شيانا مهزن نيشانه ل سهر هندێ كو خودێ دشێت مرییان زێندى بكهت.
فَٱصۡبِرۡ عَلَىٰ مَا يَقُولُونَ وَسَبِّحۡ بِحَمۡدِ رَبِّكَ قَبۡلَ طُلُوعِ ٱلشَّمۡسِ وَقَبۡلَ ٱلۡغُرُوبِ ﴿٣٩﴾
ڤێجا تو -ئهى پێغهمبهر- بێهنا خۆ ل سهر وێ گۆتنێ فرههـ بكه يا درهوپێكهر دبێژن، هندى خودێیه ل بهر وان دانايه، وتو سپێدێ بهرى ڕۆژ بههلێت، وئێڤارى بهرى ڕۆژ ئاڤاببت.
وَمِنَ ٱلَّيۡلِ فَسَبِّحۡهُ وَأَدۡبَٰرَ ٱلسُّجُودِ ﴿٤٠﴾
و ب شهڤێ، ب سوپاسى ڤه نڤێژێ بۆ خودايێ خۆ بكه، وپشتى نڤێژان تو تهسبيحا خودايێ خۆ بكه.
وَٱسۡتَمِعۡ يَوۡمَ يُنَادِ ٱلۡمُنَادِ مِن مَّكَانٖ قَرِيبٖ ﴿٤١﴾
وتو -ئهى پێغهمبهر- گوهدارییێ بكه دهمێ ملياكهت ب پفكرنا د (بۆڕییێ) دا ژ جههكێ نێزيك ڤه گازى دكهت.
يَوۡمَ يَسۡمَعُونَ ٱلصَّيۡحَةَ بِٱلۡحَقِّۚ ذَٰلِكَ يَوۡمُ ٱلۡخُرُوجِ ﴿٤٢﴾
ڕۆژا وان گوهـ ل قێرییا ڕابوونێ دبت ئهو قێڕییا ڕاست وچو گومان تێدا نه، ئهو ڕۆژا دهركهفتنا مرییانه ژ گۆڕان.
إِنَّا نَحۡنُ نُحۡيِۦ وَنُمِيتُ وَإِلَيۡنَا ٱلۡمَصِيرُ ﴿٤٣﴾
ئهمين يێن خهلكى د دنيايێ دا زێندى دكهين ودمرينين، وزڤڕينا وان ڕۆژا قيامهتێ بۆ حسێب وجزادانێ بۆ نك مهيه.
يَوۡمَ تَشَقَّقُ ٱلۡأَرۡضُ عَنۡهُمۡ سِرَاعٗاۚ ذَٰلِكَ حَشۡرٌ عَلَيۡنَا يَسِيرٞ ﴿٤٤﴾
ڕۆژا عهرد ڤهدبت ومرى ب لهز ژێ دهردكهڤن و د گازییا گازيكهرى دچن، ئهو كۆمكرنا ل حهشرێ بۆ حسێبێ ل بهر مه يا ب ساناهییه.
نَّحۡنُ أَعۡلَمُ بِمَا يَقُولُونَۖ وَمَآ أَنتَ عَلَيۡهِم بِجَبَّارٖۖ فَذَكِّرۡ بِٱلۡقُرۡءَانِ مَن يَخَافُ وَعِيدِ ﴿٤٥﴾
ئهم ب وێ گۆتنێ دزاناترين يا ئهڤ بوتپهرێسه دبێژن دهمێ ئهو درهوێ ل سهر ناڤێ خودێ دكهن وكوفرێ ب ئايهتێن وى دكهن، وتو -ئهى پێغهمبهر- ل سهر وان يێ زال نينى؛ دا تو كوتهكییێ ل وان بكهى كو ئهو بێنه د ئيسلامێ دا، بهلكى ههما تو يێ هاتییه هنارتن دا گازییێ بگههينییه وان، ڤێجا تو بيرا وى ب قورئانێ بينهڤه يێ ژ گهفا من بترست؛ چونكى ئهوێ ژ گهفێ نهترست چو مفاى بۆ خۆ ژ بيرئينانێ نابينت.