قورئانا پیرۆز › سورەتا ژمارە ٥٣
سورەتا النجم ب تەفسیرا کوردی
An-Najm
بِسۡمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحۡمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ
تەفسیرا ساناهی — ماموستا تەحسین ئیبراهیم دۆسکی · ژێدەر
وَٱلنَّجۡمِ إِذَا هَوَىٰ ﴿١﴾
خودێ ب ستێران سويند دخۆت ده‌مێ ئاڤا دبن.
مَا ضَلَّ صَاحِبُكُمۡ وَمَا غَوَىٰ ﴿٢﴾
و موحه‌ممه‌د سلاڤ لێ بن ژ ڕێكا هيدايه‌تێ وحه‌قییێ ده‌رنه‌كه‌فتییه، ودسه‌ردا نه‌چوويه، به‌لكى ئه‌و يێ سه‌رڕاست وڕێ دورسته.
وَمَا يَنطِقُ عَنِ ٱلۡهَوَىٰٓ ﴿٣﴾
وئه‌و ژ نك خۆ نائاخڤت.
إِنۡ هُوَ إِلَّا وَحۡيٞ يُوحَىٰ ﴿٤﴾
وهه‌ما قورئان وسوننه‌ت وه‌حیا خودێیه بۆ پێغه‌مبه‌رێ وى موحه‌ممه‌دى سلاڤ لێ بن.
عَلَّمَهُۥ شَدِيدُ ٱلۡقُوَىٰ ﴿٥﴾
ئه‌وى ملياكه‌تێ هێز دژوار، وڕه‌نگ جوان ، كو جبريله، موحه‌ممه‌د سلاڤ لێ بن يێ فێركرى.
ذُو مِرَّةٖ فَٱسۡتَوَىٰ ﴿٦﴾
ئه‌و ملياكه‌تێ ل ئاسۆيێ بلندتر جهێ ڕۆژ لێ دهه‌لێت ل سه‌ر ڕه‌نگێ خۆ يێ دورست بۆ پێغه‌مبه‌رى ئاشكه‌را بووى.
وَهُوَ بِٱلۡأُفُقِ ٱلۡأَعۡلَىٰ ﴿٧﴾
ئه‌و ملياكه‌تێ ل ئاسۆيێ بلندتر جهێ ڕۆژ لێ دهه‌لێت ل سه‌ر ڕه‌نگێ خۆ يێ دورست بۆ پێغه‌مبه‌رى ئاشكه‌را بووى.
ثُمَّ دَنَا فَتَدَلَّىٰ ﴿٨﴾
پاشى جبريل نێزيكى پێغه‌مبه‌رى بووى، وهێشتا نێزيكتر لێ هاتى.
فَكَانَ قَابَ قَوۡسَيۡنِ أَوۡ أَدۡنَىٰ ﴿٩﴾
حه‌تا هندى دويراتییا دوكڤانان يان كێمتر ئه‌و نێزيكى وى بووى.
فَأَوۡحَىٰٓ إِلَىٰ عَبۡدِهِۦ مَآ أَوۡحَىٰ ﴿١٠﴾
ڤێجا خودێ ب ڕێكا جبريلی وه‌حى بۆ به‌نییێ خۆ موحه‌ممه‌دى هنارت.
مَا كَذَبَ ٱلۡفُؤَادُ مَا رَأَىٰٓ ﴿١١﴾
دلێ موحه‌ممه‌دى سلاڤ لێ بن قه‌ت د وى تشتێ وى ديتى دا دره‌و نه‌كرییه.
أَفَتُمَٰرُونَهُۥ عَلَىٰ مَا يَرَىٰ ﴿١٢﴾
ئه‌رێ هوين موحه‌ممه‌دى سلاڤ لێ بن دره‌وين ده‌رتێخن، وهه‌ڤڕكییێ د گه‌ل وى د وى تشتى دا دكه‌ن يێ وى ديتى ژ ئايه‌تێن خودايێ خۆ؟
وَلَقَدۡ رَءَاهُ نَزۡلَةً أُخۡرَىٰ ﴿١٣﴾
و ب ڕاستى موحه‌ممه‌دى سلاڤ لێ بن جاره‌كا دى ژى جبريل ل عه‌سمانێ حه‌فتێ ديتبوو.
عِندَ سِدۡرَةِ ٱلۡمُنتَهَىٰ ﴿١٤﴾
ل نك دارا سيدرێ يا دويماهییێ، يا كو تشتێ ژ عه‌ردى بلند دبت دگه‌هته وێرێ، وتشتێ د سه‌ر دا ژى دئێته وێرێ.
عِندَهَا جَنَّةُ ٱلۡمَأۡوَىٰٓ ﴿١٥﴾
به‌حه‌شتا (مه‌ئوايێ) يا ژڤان پێ بۆ ته‌قواداران هاتییه‌دان ل نك وى جهییه.
إِذۡ يَغۡشَى ٱلسِّدۡرَةَ مَا يَغۡشَىٰ ﴿١٦﴾
ده‌مێ ئه‌و تشتێ مه‌زن يێ ب تنێ خودێ پێ دزانت ژ فه‌رمانا وى ب سه‌ر وێ دارا سيدرێ دا دئێت.
مَا زَاغَ ٱلۡبَصَرُ وَمَا طَغَىٰ ﴿١٧﴾
وپێغه‌مبه‌ر د موكمى وگوهدارییا خۆ دا خودانێ سالۆخه‌ته‌كێ مه‌زن بوو، وى به‌رێ خۆ نه بۆ چه‌پێ نه بۆ ڕاستێ وه‌رنه‌گێڕا بوو، وئه‌وى زێده‌گاڤى ل سه‌ر وى تشتى نه‌كربوو يێ فه‌رمان ب ديتنا وى لێ هاتییه‌كرن.
لَقَدۡ رَأَىٰ مِنۡ ءَايَٰتِ رَبِّهِ ٱلۡكُبۡرَىٰٓ ﴿١٨﴾
ب ڕاستى موحه‌ممه‌دى سلاڤ لێ بن ل شه‌ڤا معراجێ ئايه‌تێن خودايێ خۆ يێن مه‌زن ديتبوون، وه‌كى: به‌حه‌شتێ وجه‌هنه‌مێ، يێن كو دبنه نيشان ل سه‌ر مه‌زنى وشيانا خودێ.
أَفَرَءَيۡتُمُ ٱللَّـٰتَ وَٱلۡعُزَّىٰ ﴿١٩﴾
ئه‌رێ ڤێجا هه‌وه -گه‌لی بوتپه‌رێسان- ئه‌ڤ خوداوه‌نده ديتينه يێن هوين په‌رستنێ بۆ دكه‌ن: لات وعوززا.
وَمَنَوٰةَ ٱلثَّالِثَةَ ٱلۡأُخۡرَىٰٓ ﴿٢٠﴾
ومه‌ناتێ سییێ، ئه‌رێ وان مفايه‌ك يان زيانه‌ك گه‌هاندییه هه‌وه دا ئه‌و هه‌ژى هندێ ببن كو ببنه شريك بۆ خودێ؟
أَلَكُمُ ٱلذَّكَرُ وَلَهُ ٱلۡأُنثَىٰ ﴿٢١﴾
ئه‌رێ هوين وى كوڕێ هه‌وه دڤێت بۆ خۆ ددانن، وئه‌و كچێن هه‌وه بۆ خۆ نه‌ڤێن هوين بۆ خودێ ددانن.
تِلۡكَ إِذٗا قِسۡمَةٞ ضِيزَىٰٓ ﴿٢٢﴾
ب ڕاستى ئه‌و لێكڤه‌كرنه‌كه دادى تێدا نينه.
إِنۡ هِيَ إِلَّآ أَسۡمَآءٞ سَمَّيۡتُمُوهَآ أَنتُمۡ وَءَابَآؤُكُم مَّآ أَنزَلَ ٱللَّهُ بِهَا مِن سُلۡطَٰنٍۚ إِن يَتَّبِعُونَ إِلَّا ٱلظَّنَّ وَمَا تَهۡوَى ٱلۡأَنفُسُۖ وَلَقَدۡ جَآءَهُم مِّن رَّبِّهِمُ ٱلۡهُدَىٰٓ ﴿٢٣﴾
هه‌ما ئه‌ڤ صه‌نه‌مه هنده‌ك ناڤن چو سالۆخه‌تێن كه‌مالێ بۆ نينن، هه‌وه وبابێن هه‌وه ل دويڤ دلێ خۆ ئه‌و يێن پێ ناڤكرين، خودێ چو ده‌ليل پێ نه‌ئيناينه خوارێ ڕاستییا گۆتنا هه‌وه به‌رچاڤ بكه‌ت. هه‌ما ئه‌ڤ بوتپه‌رێسه ب تنێ دويچوونا هزر وته‌خمينان دكه‌ن، و ب دويڤ دلچوونێن خۆ يێن خه‌له‌ت دكه‌ڤن، و ب ڕاستى ئه‌و تشت بۆ وان ژ نك خودايێ وان هاتییه يێ هيدايه‌تا وان تێدا، به‌لێ وان چو مفا بۆ خۆ ژێ نه‌ديت.
أَمۡ لِلۡإِنسَٰنِ مَا تَمَنَّىٰ ﴿٢٤﴾
ئه‌و مه‌هده‌را مرۆڤ بۆ دلێ خۆ ژ ڤان خوداوه‌ندان دخوازت ب جهـ نائێت.
فَلِلَّهِ ٱلۡأٓخِرَةُ وَٱلۡأُولَىٰ ﴿٢٥﴾
و د دنيايێ وئاخره‌تێ دا فه‌رمان يا خودێیه.
۞وَكَم مِّن مَّلَكٖ فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ لَا تُغۡنِي شَفَٰعَتُهُمۡ شَيۡـًٔا إِلَّا مِنۢ بَعۡدِ أَن يَأۡذَنَ ٱللَّهُ لِمَن يَشَآءُ وَيَرۡضَىٰٓ ﴿٢٦﴾
ومه‌هده‌را گه‌له‌ك ملياكه‌تان ل عه‌سمانان د گه‌ل پێكێن وان يێن بلند ژى ب تشته‌كى مفاى ناده‌ت، حه‌تا خودێ ده‌ستويرییێ ب مه‌هده‌رێ بۆ وان نه‌ده‌ت، و ژ وى ڕازى نه‌بت يێ مه‌هده‌ر بۆ دئێته‌كرن.
إِنَّ ٱلَّذِينَ لَا يُؤۡمِنُونَ بِٱلۡأٓخِرَةِ لَيُسَمُّونَ ٱلۡمَلَـٰٓئِكَةَ تَسۡمِيَةَ ٱلۡأُنثَىٰ ﴿٢٧﴾
هندى ئه‌و بوتپه‌رێسێن عه‌ره‌بانه يێن باوه‌رییێ ب ڕۆژا دويماهییێ نائينن وكارى بۆ ناكه‌ن ب ناڤێ مێیان فريشته‌يان ناڤ دكه‌ن؛ ژ به‌ر كو ئه‌و ژ نه‌زانين هزر دكه‌ن كو فريشته دمێنه، وئه‌و كچێن خودێنه.
وَمَا لَهُم بِهِۦ مِنۡ عِلۡمٍۖ إِن يَتَّبِعُونَ إِلَّا ٱلظَّنَّۖ وَإِنَّ ٱلظَّنَّ لَا يُغۡنِي مِنَ ٱلۡحَقِّ شَيۡـٔٗا ﴿٢٨﴾
ووان چو زانينێن دورست ب ڤێ چه‌ندێ نينن ڕاستییا گۆتنا وان ئاشكه‌را بكه‌ن، هه‌ما ب تنێ ئه‌و دويچوونا هزر وته‌خمينێن بێ مفا دكه‌ن، يێن كو چو جاران جهێ حه‌قییێ ناگرن.
فَأَعۡرِضۡ عَن مَّن تَوَلَّىٰ عَن ذِكۡرِنَا وَلَمۡ يُرِدۡ إِلَّا ٱلۡحَيَوٰةَ ٱلدُّنۡيَا ﴿٢٩﴾
ڤێجا تو به‌رێ خۆ ژ وى وه‌رگێڕه يێ پشت دايه بيرئينانا مه، كو قورئانه، و ژ ژينا دنيايێ پێڤه‌تر چو تشته‌كێ دى نه‌ڤياى.
ذَٰلِكَ مَبۡلَغُهُم مِّنَ ٱلۡعِلۡمِۚ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعۡلَمُ بِمَن ضَلَّ عَن سَبِيلِهِۦ وَهُوَ أَعۡلَمُ بِمَنِ ٱهۡتَدَىٰ ﴿٣٠﴾
ئه‌ڤا ئه‌و ل سه‌ر هه‌مى زانين وئارمانجا وانه. هندى خودايێ ته‌يه ئه‌و ب وى زاناتره يێ ژ ڕێكا هيدايه‌تێ ده‌ركه‌فتى، وئه‌و ب وى زاناتره يێ ب هيدايه‌ت هاتى وڕێكا ئيسلامێ گرتى.
وَلِلَّهِ مَا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِي ٱلۡأَرۡضِ لِيَجۡزِيَ ٱلَّذِينَ أَسَـٰٓـُٔواْ بِمَا عَمِلُواْ وَيَجۡزِيَ ٱلَّذِينَ أَحۡسَنُواْ بِٱلۡحُسۡنَى ﴿٣١﴾
وملكێ هه‌ر تشته‌كێ ل عه‌سمانان وهه‌ر تشته‌كێ ل عه‌ردى يێ خودێیه؛ دا ئه‌و ب عه‌زابدانێ جزايێ خرابكاران بده‌ت ژ به‌ر خرابییێن وان كرين، و ب به‌حه‌شتێ جزايێ باشان بده‌ت.
ٱلَّذِينَ يَجۡتَنِبُونَ كَبَـٰٓئِرَ ٱلۡإِثۡمِ وَٱلۡفَوَٰحِشَ إِلَّا ٱللَّمَمَۚ إِنَّ رَبَّكَ وَٰسِعُ ٱلۡمَغۡفِرَةِۚ هُوَ أَعۡلَمُ بِكُمۡ إِذۡ أَنشَأَكُم مِّنَ ٱلۡأَرۡضِ وَإِذۡ أَنتُمۡ أَجِنَّةٞ فِي بُطُونِ أُمَّهَٰتِكُمۡۖ فَلَا تُزَكُّوٓاْ أَنفُسَكُمۡۖ هُوَ أَعۡلَمُ بِمَنِ ٱتَّقَىٰٓ ﴿٣٢﴾
وئه‌و باش ئه‌ون يێن خۆ ژ گونه‌هێن مه‌زن وكرێتییان دده‌نه پاش گونه‌هێن بچويك نه‌بن يێن خودان ڕژدییێ ل سه‌ر نه‌كه‌ت، يان هنده‌ك جارێن كێم دكه‌ت، ئه‌ڤان د گه‌ل كرنا واجباتان وخۆ دويركرنا ژ حه‌رامییێ، خودێ بۆ وان ژێ دبه‌ت ووان ستاره دكه‌ت، هندى خودايێ ته‌يه لێبۆرينا وى يا به‌رفره‌هه، ئه‌و ب حالێ هه‌وه زاناتره ده‌مێ وى بابێ هه‌وه ئاده‌م ژ ئاخێ ئافراندى، وده‌مێ هوين د زكێن ده‌یكێن خۆ دا، ڤێجا هوين مه‌دحێن خۆ ب ته‌قوادارییێ نه‌كه‌ن، ئه‌و ب وى زاناتره يێ ته‌قواكرى ژ به‌نییێن وى.
أَفَرَءَيۡتَ ٱلَّذِي تَوَلَّىٰ ﴿٣٣﴾
ئه‌رێ ڤێجا ته -ئه‌ى پێغه‌مبه‌ر- ئه‌و ديتییه يێ پشت دايه ئه‌مرێ خودێ.
وَأَعۡطَىٰ قَلِيلٗا وَأَكۡدَىٰٓ ﴿٣٤﴾
وهنده‌كا كێم ژ مالێ خۆ ب خێر داى، پاشى ده‌ستێ خۆ ژ دانێ گرتى وقه‌نجییا خۆ بڕى؟
أَعِندَهُۥ عِلۡمُ ٱلۡغَيۡبِ فَهُوَ يَرَىٰٓ ﴿٣٥﴾
ئه‌رێ علمێ غه‌يبێ ل نك ڤى يێ ده‌ستێ خۆ ژ دانێ گرتى هه‌يه ڤێجا ئه‌و دزانت كو مالێ وى هه‌مى دێ خلاس بت له‌و وى خێرێن خۆ ڕاوه‌ستاندن، ڤێجا ئه‌و وێ چه‌ندێ ب چاڤ دبينت؟ وه نينه، به‌لكى وى ژ قه‌لسى وچڕيكییا خۆ خێرێن خۆ ڤه‌بڕين.
أَمۡ لَمۡ يُنَبَّأۡ بِمَا فِي صُحُفِ مُوسَىٰ ﴿٣٦﴾
يان ما بۆ وى به‌حسێ وێ نه‌هاتییه‌كرن يا د ته‌ورات.
وَإِبۡرَٰهِيمَ ٱلَّذِي وَفَّىٰٓ ﴿٣٧﴾
وصوحوفێن ئيبراهيمى دا هاتى، ئه‌و ئيبراهيمێ وه‌فادارى كرى وئه‌و په‌يام گه‌هاندى يا فه‌رمان پێ لێ هاتییه‌كرن؟
أَلَّا تَزِرُ وَازِرَةٞ وِزۡرَ أُخۡرَىٰ ﴿٣٨﴾
كو نه‌فسه‌ك ب گونه‌ها نه‌فسه‌كا دى نائێته‌گرتن، هه‌ر ئێك بارێ خۆ هل دگرت.
وَأَن لَّيۡسَ لِلۡإِنسَٰنِ إِلَّا مَا سَعَىٰ ﴿٣٩﴾
وخێرا تشته‌كى ناگه‌هته مرۆڤه‌كى ئه‌گه‌ر ئه‌و نه‌بت يێ وى ب كه‌دا خۆ بۆ خۆ كرى.
وَأَنَّ سَعۡيَهُۥ سَوۡفَ يُرَىٰ ﴿٤٠﴾
وكو كه‌دا وى كرى پاشى ل ئاخره‌تێ دێ ئێته ديتن، وباشى ژ خرابییێ دێ ئێته ڤه‌وژارتن؛ دا يێ باش قه‌درێ وى بێته‌گرتن، ويێ خراب بێته‌شكاندن.
ثُمَّ يُجۡزَىٰهُ ٱلۡجَزَآءَ ٱلۡأَوۡفَىٰ ﴿٤١﴾
پاشى جزايێ مرۆڤى سه‌را كه‌دا وى ب دورستى دێ ئێته‌دان.
وَأَنَّ إِلَىٰ رَبِّكَ ٱلۡمُنتَهَىٰ ﴿٤٢﴾
وكو دويماهییا خه‌لكى هه‌مییێ ل ڕۆژا قيامه‌تێ بۆ نك خودايێ ته‌يه -ئه‌ى پێغه‌مبه‌ر-.
وَأَنَّهُۥ هُوَ أَضۡحَكَ وَأَبۡكَىٰ ﴿٤٣﴾
وكو خودێیه يێ ئه‌و مرۆڤ د دنيايێ دا كه‌ناندى ودلخۆش كرى يێ وى بڤێت، وئه‌و گراندى ودل نه‌خۆش كرى يێ وى بڤێت.
وَأَنَّهُۥ هُوَ أَمَاتَ وَأَحۡيَا ﴿٤٤﴾
وئه‌وه يێ ئه‌و مراندى يێ وى بڤێت، وئه‌و زێنديكرى يێ وى بڤێت؛ چونكى مرن وژين ب ده‌ستێ وى ب تنێیه.
وَأَنَّهُۥ خَلَقَ ٱلزَّوۡجَيۡنِ ٱلذَّكَرَ وَٱلۡأُنثَىٰ ﴿٤٥﴾
وئه‌وه نێر ومێ ژ مرۆڤ وحه‌يوانان ئافراندين.
مِن نُّطۡفَةٍ إِذَا تُمۡنَىٰ ﴿٤٦﴾
ژ چپكه‌كا ئاڤا د مالبچويكى دا دئێته‌ڕێتن.
وَأَنَّ عَلَيۡهِ ٱلنَّشۡأَةَ ٱلۡأُخۡرَىٰ ﴿٤٧﴾
وكو ئافراندنا خه‌لكى پشتى مرنێ ل ڕۆژا قيامه‌تێ ل سه‌ر خودايێ ته‌يه -ئه‌ى پێغه‌مبه‌ر-.
وَأَنَّهُۥ هُوَ أَغۡنَىٰ وَأَقۡنَىٰ ﴿٤٨﴾
وئه‌وه يێ ئه‌و ب مالی زه‌نگين كرى يێ وى دڤێت ژ به‌نییێن خۆ، وپێ ڕازى كرى.
وَأَنَّهُۥ هُوَ رَبُّ ٱلشِّعۡرَىٰ ﴿٤٩﴾
وئه‌وه خودايێ ستێرا شيعرايێ ئه‌وا د جاهليه‌تێ دا هنده‌ك كه‌سان دپه‌رێسى.
وَأَنَّهُۥٓ أَهۡلَكَ عَادًا ٱلۡأُولَىٰ ﴿٥٠﴾
وئه‌وه يێ عادییێن ئێكێ، كو ملله‌تێ هوودى بوون.
وَثَمُودَاْ فَمَآ أَبۡقَىٰ ﴿٥١﴾
وثه‌موود، كو ملله‌تێ صالحى بوون، تێبرين وكه‌س ژ وان نه‌هێلاين.
وَقَوۡمَ نُوحٖ مِّن قَبۡلُۖ إِنَّهُمۡ كَانُواْ هُمۡ أَظۡلَمَ وَأَطۡغَىٰ ﴿٥٢﴾
ووى به‌رى وان ملله‌تێ نووحى ژى تێبربوو. ئه‌ڤه دكافرتر بوون ژ وان يێن پشتى وان هاتين.
وَٱلۡمُؤۡتَفِكَةَ أَهۡوَىٰ ﴿٥٣﴾
وباژێرێن ملله‌تێ لووطى خودێ ل سه‌ر وان ده‌رنشيف كربوون.
فَغَشَّىٰهَا مَا غَشَّىٰ ﴿٥٤﴾
وئه‌و به‌ر ب سه‌ردا باراندن يێن باراندين.
فَبِأَيِّ ءَالَآءِ رَبِّكَ تَتَمَارَىٰ ﴿٥٥﴾
ڤێجا تو -ئه‌ى مرۆڤێ دره‌وپێكه‌ر- د كيژ قه‌نجییێن خودايێ خۆ دا دكه‌ڤییه گومانێ؟
هَٰذَا نَذِيرٞ مِّنَ ٱلنُّذُرِ ٱلۡأُولَىٰٓ ﴿٥٦﴾
ئه‌ڤه موحه‌ممه‌ده سلاڤ لێ بن، ب وێ حه‌قییێ هه‌وه دترسينت يا پێغه‌مبه‌ران به‌رێ ترساندن پێ كرى، وئه‌و نه ئێكه‌مين پێغه‌مبه‌ره ئه‌ڤ چه‌نده كرى.
أَزِفَتِ ٱلۡأٓزِفَةُ ﴿٥٧﴾
ڕۆژا قيامه‌تێ نێزيكه بێت.
لَيۡسَ لَهَا مِن دُونِ ٱللَّهِ كَاشِفَةٌ ﴿٥٨﴾
ڤێجا ژ خودێ پێڤه‌تر چو كه‌س نابن وێ پال بده‌ن، و ژ وى پێڤه‌تر كه‌س نزانت كانێ ده‌مێ هاتنا وێ كه‌نگییه.
أَفَمِنۡ هَٰذَا ٱلۡحَدِيثِ تَعۡجَبُونَ ﴿٥٩﴾
ئه‌رێ ڤێجا هوين -ئه‌ى گه‌لی بوتپه‌رێسان- ژ ڤێ گۆتنێ عه‌جێبگرتى دبن كو ئه‌و يا دورست بت.
وَتَضۡحَكُونَ وَلَا تَبۡكُونَ ﴿٦٠﴾
وهوين بۆ تڕانه‌كرن پێ دكه‌نه كه‌نى، وهوين ژ ترسێن گه‌فا وێ دا ناگرين.
وَأَنتُمۡ سَٰمِدُونَ ﴿٦١﴾
وهوين ژێ دموژيلن وپشت دده‌نێ؟
فَٱسۡجُدُواْۤ لِلَّهِۤ وَٱعۡبُدُواْ۩ ﴿٦٢﴾
ڤێجا هوين بۆ خودێ هه‌ڕنه سوجدێ وپه‌رستنا وى ب تنێ بكه‌ن، وخۆ بهێلنه ب هيڤییا وى ڤه.