قورئانا پیرۆز › سورەتا ژمارە ٦٨
سورەتا القلم ب تەفسیرا کوردی
Al-Qalam
بِسۡمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحۡمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ
تەفسیرا ساناهی — ماموستا تەحسین ئیبراهیم دۆسکی · ژێدەر
نٓۚ وَٱلۡقَلَمِ وَمَا يَسۡطُرُونَ ﴿١﴾
(ن) گۆتن ل سه‌ر حه‌رفێن كه‌ركرى ل ده‌سپێكا سووره‌تا به‌قه‌ره بۆرییه. خودێ ب وى قه‌له‌مى سويند دخۆت يێ ملياكه‌ت ومرۆڤ پێ دنڤيسن، و ب وى تشتێ ئه‌و دنڤيسن ژ خێرێ وزانينێ ومفاى.
مَآ أَنتَ بِنِعۡمَةِ رَبِّكَ بِمَجۡنُونٖ ﴿٢﴾
تو -ئه‌ى پێغه‌مبه‌ر- ژ به‌ر وێ قه‌نجییا خودايێ ته ل ته كرى نه يێ عه‌قل سڤك وبێ قه‌رارى.
وَإِنَّ لَكَ لَأَجۡرًا غَيۡرَ مَمۡنُونٖ ﴿٣﴾
وخێره‌كا مه‌زن بۆ ته هه‌يه سه‌را وێ نه‌خۆشییا تو ل سه‌ر گه‌هاندنا دينى دبينى، خێره‌كا بێ ڤه‌بڕين وبێ كێماسى.
وَإِنَّكَ لَعَلَىٰ خُلُقٍ عَظِيمٖ ﴿٤﴾
وهندى تويى تو يێ ل سه‌ر ئه‌خلاقه‌كێ مه‌زن، وئه‌و ئه‌خلاقێ وى يێ باش ئه‌وه يێ د قورئانێ دا هاتى؛ چونكى پێگيرییا ب ئه‌خلاقێ قورئانێ سالۆخه‌تێ وى بوو.
فَسَتُبۡصِرُ وَيُبۡصِرُونَ ﴿٥﴾
و ل ده‌مه‌كێ نێزيك تو ئه‌ى پێغه‌مبه‌ر، وكافر دێ بينن.
بِأَييِّكُمُ ٱلۡمَفۡتُونُ ﴿٦﴾
كانێ ديناتى ل نك كێ ژ هه‌وه‌يه.
إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعۡلَمُ بِمَن ضَلَّ عَن سَبِيلِهِۦ وَهُوَ أَعۡلَمُ بِٱلۡمُهۡتَدِينَ ﴿٧﴾
هندى خودايێ ته‌يه يێ زاناتره ب وى به‌ختڕه‌شێ ژ دينێ خودێ وڕێكا هيدايه‌تێ لاداى، وئه‌و ب وى ته‌قوادارى زاناتره يێ هاتییه سه‌ر دينێ حه‌ق.
فَلَا تُطِعِ ٱلۡمُكَذِّبِينَ ﴿٨﴾
ڤێجا تو -ئه‌ى پێغه‌مبه‌ر- وه‌كى خۆ بمينه وگوهدارییا دره‌وپێكه‌ران نه‌كه.
وَدُّواْ لَوۡ تُدۡهِنُ فَيُدۡهِنُونَ ﴿٩﴾
وان خوزى ڕاهێلا وحه‌ز دكر كو تو د گه‌ل وان يێ نه‌رم بى، وهنده‌كێ ل دويڤ وان به‌رده‌ى، دا ئه‌و ژى خۆ بۆ ته نه‌رم كه‌ن.
وَلَا تُطِعۡ كُلَّ حَلَّافٖ مَّهِينٍ ﴿١٠﴾
وتو -ئه‌ى پێغه‌مبه‌ر- گوهدارییا وى نه‌كه يێ گه‌له‌ك سويندان دخۆت ويێ دره‌وين وبێ خێر.
هَمَّازٖ مَّشَّآءِۭ بِنَمِيمٖ ﴿١١﴾
يێ كو نه‌كامییا خه‌لكى بكه‌ت، وبۆ فه‌سادێ گه‌له‌ك ئاخفتنان بگێڕت.
مَّنَّاعٖ لِّلۡخَيۡرِ مُعۡتَدٍ أَثِيمٍ ﴿١٢﴾
يێ قه‌لس وچڕيك، ئه‌وێ گه‌له‌ك ده‌ستێ خۆ ژ دانا خێرێ دگرت، ئه‌وێ ژ توخويبێ خۆ ده‌ردكه‌ڤت وته‌عدايییێ ل خه‌لكى دكه‌ت، وحه‌رامییێ دخۆت، يێ گه‌له‌ك گونه‌هكار.
عُتُلِّۭ بَعۡدَ ذَٰلِكَ زَنِيمٍ ﴿١٣﴾
ئه‌وێ د كوفرا خۆ دا يێ دژوار، ويێ ئه‌زمان ڕه‌ش وبێ بها، يێ بێ هێڤێن ونه بۆ بابێ خۆ دئێته پالدان.
أَن كَانَ ذَا مَالٖ وَبَنِينَ ﴿١٤﴾
ئه‌و يێ خودان مال وكوڕ بوويه.
إِذَا تُتۡلَىٰ عَلَيۡهِ ءَايَٰتُنَا قَالَ أَسَٰطِيرُ ٱلۡأَوَّلِينَ ﴿١٥﴾
ئه‌گه‌ر ئێكى ئايه‌تێن قورئانێ بۆ وى خواندن ئه‌و دره‌وێ پێ دكه‌ت، ودبێژت: ئه‌ڤه چيڤانۆك ودره‌وێن خه‌لكێ به‌رێنه. وئه‌ڤ ئايه‌ته موسلمانى دده‌ته پاش كو ڤان سالۆخه‌تان ل نك خۆ په‌يدا بكه‌ت.
سَنَسِمُهُۥ عَلَى ٱلۡخُرۡطُومِ ﴿١٦﴾
پاشى ئه‌م دێ نيشانه‌كێ ل سه‌ر دفنا وى دانين كو پێڤه بنويسيێت وژێڤه نه‌بت.
إِنَّا بَلَوۡنَٰهُمۡ كَمَا بَلَوۡنَآ أَصۡحَٰبَ ٱلۡجَنَّةِ إِذۡ أَقۡسَمُواْ لَيَصۡرِمُنَّهَا مُصۡبِحِينَ ﴿١٧﴾
هندى ئه‌مين مه خه‌لكێ (مه‌كه‌هێ) ب برسێ وهشكاتییێ جه‌ڕباندن، هه‌ر وه‌كى مه خودانێن بيستانى جه‌ڕباندين، ده‌مێ وان سويند خوارى، كو ئه‌و سحارێ زوى بيستانێ خۆ بچنن، وچويێ ژێ نه‌ده‌نه كه‌سێ دى.
وَلَا يَسۡتَثۡنُونَ ﴿١٨﴾
ووان نه‌گۆت: ئه‌گه‌ر خودێ حه‌ز بكه‌ت.
فَطَافَ عَلَيۡهَا طَآئِفٞ مِّن رَّبِّكَ وَهُمۡ نَآئِمُونَ ﴿١٩﴾
ڤێجا خودێ ب شه‌ڤێ ده‌مێ ئه‌و دنڤستى ئاگره‌ك ب سه‌ر دا ئينا.
فَأَصۡبَحَتۡ كَٱلصَّرِيمِ ﴿٢٠﴾
وبيستانێ وان سۆت.
فَتَنَادَوۡاْ مُصۡبِحِينَ ﴿٢١﴾
وهنده‌ك ژ وان سحارێ گازى هنده‌كان كر: ڕابن هێشتا سحارێ زوى ده‌ركه‌ڤنه بيستانێ خۆ.
أَنِ ٱغۡدُواْ عَلَىٰ حَرۡثِكُمۡ إِن كُنتُمۡ صَٰرِمِينَ ﴿٢٢﴾
ئه‌گه‌ر هوين ل سه‌ر چنينێ دمجدن.
فَٱنطَلَقُواْ وَهُمۡ يَتَخَٰفَتُونَ ﴿٢٣﴾
ئينا ئه‌و ب له‌ز ده‌ركه‌فتن، ووان د بن لێڤلێڤكان ڕا دگۆته ئێك ودو.
أَن لَّا يَدۡخُلَنَّهَا ٱلۡيَوۡمَ عَلَيۡكُم مِّسۡكِينٞ ﴿٢٤﴾
وه نه‌بت هوين بهێلن ئه‌ڤرۆ هه‌ژاره‌ك بێته ناڤ بيستانێ هه‌وه.
وَغَدَوۡاْ عَلَىٰ حَرۡدٖ قَٰدِرِينَ ﴿٢٥﴾
وئه‌و سحارێ زوى ب ڤێ ئنيه‌تا خۆ يا خراب ڤه چوونه ناڤ بيستانێ خۆ.
فَلَمَّا رَأَوۡهَا قَالُوٓاْ إِنَّا لَضَآلُّونَ ﴿٢٦﴾
ڤێجا ده‌مێ وان بيستانێ خۆ يێ سۆتى ديتى وان گۆت: ئه‌ڤه نه بيستانێ مه‌يه، وگۆتن: مه ڕێكا خۆ يا به‌رزه كرى، وپشتى وان زانى ئه‌و بيستانێ وانه، گۆتن:
بَلۡ نَحۡنُ مَحۡرُومُونَ ﴿٢٧﴾
نێ ئه‌م ژ خێرا وى دزربارين؛ چونكى مه كربوو دلێ خۆ كو ئه‌م چويێ نه‌ده‌ينه فه‌قيران.
قَالَ أَوۡسَطُهُمۡ أَلَمۡ أَقُل لَّكُمۡ لَوۡلَا تُسَبِّحُونَ ﴿٢٨﴾
يێ ژ هه‌مییان ڕاستتر ژ وان گۆت: ما من نه‌گۆته هه‌وه بێژن: ئه‌گه‌ر خودێ حه‌ز بكه‌ت؟
قَالُواْ سُبۡحَٰنَ رَبِّنَآ إِنَّا كُنَّا ظَٰلِمِينَ ﴿٢٩﴾
پشتى هشێن وان هاتينه سه‌رى وان گۆت: يێ پاك بت خودايێ مه ژ هندێ كو وى زۆردارى ل مه كربت، به‌لكى مه ب خۆ زۆردارى ل خۆ كر.
فَأَقۡبَلَ بَعۡضُهُمۡ عَلَىٰ بَعۡضٖ يَتَلَٰوَمُونَ ﴿٣٠﴾
ڤێجا هنده‌ك ژ وان ب نك هنده‌كان ڤه هاتن، وهه‌ر ئێكى لۆمه ل يێ دى كر.
قَالُواْ يَٰوَيۡلَنَآ إِنَّا كُنَّا طَٰغِينَ ﴿٣١﴾
گۆتن: تێچوون بۆ مه بت هندى ئه‌م بووين ئه‌م ژ توخويبێن خۆ ده‌ركه‌فتبووين.
عَسَىٰ رَبُّنَآ أَن يُبۡدِلَنَا خَيۡرٗا مِّنۡهَآ إِنَّآ إِلَىٰ رَبِّنَا رَٰغِبُونَ ﴿٣٢﴾
به‌لكى خودايێ مه ژ به‌ر تۆبه‌كرنا مه تشته‌كێ ژ وى بيستانى چێتر بده‌ته مه. هندى ئه‌مين مه ئه‌وا ل نك خودايێ خۆ ب تنێ دڤێت.
كَذَٰلِكَ ٱلۡعَذَابُۖ وَلَعَذَابُ ٱلۡأٓخِرَةِ أَكۡبَرُۚ لَوۡ كَانُواْ يَعۡلَمُونَ ﴿٣٣﴾
ب عه‌زابه‌كا وه‌كى ڤێ يا مه دايه وان هه‌ر ئێكێ بێ ئه‌مرییا مه بكه‌ت ئه‌م دێ عه‌زاب ده‌ين، وعه‌زابا ئاخره‌تێ ژ يا دنيايێ مه‌زنتر ودژوارتره، ئه‌گه‌ر ئه‌وان زانيبا.
إِنَّ لِلۡمُتَّقِينَ عِندَ رَبِّهِمۡ جَنَّـٰتِ ٱلنَّعِيمِ ﴿٣٤﴾
هندى ته‌قوادارن بۆ وان ل ئاخره‌تێ ل نك خودايێ وان ئه‌و به‌حه‌شت هه‌نه يێن خۆشییا به‌رده‌وام تێدا هه‌ى.
أَفَنَجۡعَلُ ٱلۡمُسۡلِمِينَ كَٱلۡمُجۡرِمِينَ ﴿٣٥﴾
ئه‌رێ ما ئه‌م دێ وان يێن خۆ ب ده‌ست ئه‌مرێ خودێ ڤه به‌رداى وه‌كى وان لێ كه‌ين يێن كافر بووين؟
مَا لَكُمۡ كَيۡفَ تَحۡكُمُونَ ﴿٣٦﴾
چ ل هه‌وه هاتییه چاوا هوين ڤى حوكمێ بێ داد دكه‌ن؟
أَمۡ لَكُمۡ كِتَٰبٞ فِيهِ تَدۡرُسُونَ ﴿٣٧﴾
يان هه‌وه كيتابه‌ك هه‌يه ژ عه‌سمانى هاتییه خوارێ وهوين تێدا دبينن كو يێ گوهدار بت وه‌كى وییه يێ گونه‌هكار بت، ڤێجا هوين وێ تێدا دخوينن يا هوين دبێژن؟
إِنَّ لَكُمۡ فِيهِ لَمَا تَخَيَّرُونَ ﴿٣٨﴾
مه‌عنا هه‌ما ئه‌و تشتێ دلێ هه‌وه دخوازت بۆ هه‌وه د وێ كيتابێ دا هه‌يه، هه‌وه ئه‌و نينه.
أَمۡ لَكُمۡ أَيۡمَٰنٌ عَلَيۡنَا بَٰلِغَةٌ إِلَىٰ يَوۡمِ ٱلۡقِيَٰمَةِ إِنَّ لَكُمۡ لَمَا تَحۡكُمُونَ ﴿٣٩﴾
يان هه‌وه هنده‌ك سۆز وپه‌يمان ژ مه وه‌رگرتينه كو ئه‌و دێ بۆ هه‌وه چێ بت يا هه‌وه دڤێت ودلێ هه‌وه دچتێ؟
سَلۡهُمۡ أَيُّهُم بِذَٰلِكَ زَعِيمٌ ﴿٤٠﴾
تو پسيارێ ژ وان بكه: كى ژ وان كه‌فيله كو ئه‌ڤ حوكمه بۆ وان هه‌يه؟
أَمۡ لَهُمۡ شُرَكَآءُ فَلۡيَأۡتُواْ بِشُرَكَآئِهِمۡ إِن كَانُواْ صَٰدِقِينَ ﴿٤١﴾
يان وان هنده‌ك خوداوه‌ند هه‌نه ببنه كه‌فيلێن گۆتنا وان، پا دێ بلا ئه‌و وان بينن ئه‌گه‌ر ئه‌و د گۆتنا خۆ دا دڕاستگۆنه؟
يَوۡمَ يُكۡشَفُ عَن سَاقٖ وَيُدۡعَوۡنَ إِلَى ٱلسُّجُودِ فَلَا يَسۡتَطِيعُونَ ﴿٤٢﴾
ڕۆژا قيامه‌تێ مه‌سه‌له دژوار دبت وترس مه‌زن دبت، وخودايێ مه‌زن بۆ حوكمدارییا د ناڤبه‌را خه‌لكى دا دئێت، وپێ خۆ يێ پيرۆز يێ چو تشت وه‌كى وى نه ئاشكه‌را دكه‌ت، پێغه‌مبه‌ر دبێژت: (خودايێ مه پییێ خۆ ئاشكه‌را دكه‌ت، ڤێجا هه‌ر مێره‌كێ خودان باوه‌ر وهه‌ر ژنه‌كا خودان باوه‌ر بۆ وى دچته سوجوودێ، وئه‌و دێ مينت يێ ل دنيايێ بۆ ريمه‌تى ومه‌دحه دچوو سوجوودێ، ئه‌و دێ چت دا سوجوودێ ببت، دێ بينت پشتا وى يا ڕاسته ونه‌شێت بچته سوجوودێ) بوخارى وموسلم ڤێ حه‌ديسێ ڤه‌دگوهێزن.
خَٰشِعَةً أَبۡصَٰرُهُمۡ تَرۡهَقُهُمۡ ذِلَّةٞۖ وَقَدۡ كَانُواْ يُدۡعَوۡنَ إِلَى ٱلسُّجُودِ وَهُمۡ سَٰلِمُونَ ﴿٤٣﴾
چاڤێن وان دشكه‌ستينه وئه‌و نه‌شێن سه‌رێ خۆ ڕاكه‌ن، ڕه‌زيلییه‌كا دژوار ژ به‌ر عه‌زابا خودێ ب سه‌ر وان دا دئێت، و ب ڕاستى د دنيايێ دا ده‌مێ ئه‌و دساخله‌م وخودان شيان ئه‌و بۆ نڤێژێ دهاتنه داخوازكرن، به‌لێ وان خۆ مه‌زن دكر وئه‌و نه‌دچوونه سوجوودێ.
فَذَرۡنِي وَمَن يُكَذِّبُ بِهَٰذَا ٱلۡحَدِيثِۖ سَنَسۡتَدۡرِجُهُم مِّنۡ حَيۡثُ لَا يَعۡلَمُونَ ﴿٤٤﴾
ڤێجا تو -ئه‌ى پێغه‌مبه‌ر- من ووى بهێله يێ دره‌وێ ب ڤێ قورئانێ بكه‌ت، جزايێ وان وتۆلڤه‌كرنا ژ وان ل سه‌ر منه، ئه‌م مال وعه‌يالی وقه‌نجییان دێ ده‌ينه وان، وبێى ئه‌و پێ بحه‌سيێن ئه‌م دێ ل دويڤ وان به‌رده‌ين؛ دا ئه‌و ببته ئه‌گه‌را تێبرنا وان.
وَأُمۡلِي لَهُمۡۚ إِنَّ كَيۡدِي مَتِينٌ ﴿٤٥﴾
وئه‌ز دێ ده‌ليڤێ ده‌مه وان ودێ ژییێ وان درێژ كه‌م؛ دا گونه‌هێن وان زێده‌تر لێ بێن. هندى فێلا منه د گه‌ل كافران يا موكم ودژواره.
أَمۡ تَسۡـَٔلُهُمۡ أَجۡرٗا فَهُم مِّن مَّغۡرَمٖ مُّثۡقَلُونَ ﴿٤٦﴾
يان تو -ئه‌ى پێغه‌مبه‌ر- پسيارا تشته‌كێ دنيايێ ژ ڤان بوتپه‌رێسان دكه‌ى سه‌را گه‌هاندنا په‌يامێ ڤێجا ژ به‌ر خه‌رامه‌تێ وێ چه‌ندێ ئه‌و خۆ بارگران دبينن؟
أَمۡ عِندَهُمُ ٱلۡغَيۡبُ فَهُمۡ يَكۡتُبُونَ ﴿٤٧﴾
يان زانينا غه‌يبێ ل نك وانه، ڤێجا ئه‌و وێ بۆ خۆ ژێ د نڤيسن كو ئه‌و ل نك خودێ ژ خودان باوه‌ران ب قه‌درترن؟
فَٱصۡبِرۡ لِحُكۡمِ رَبِّكَ وَلَا تَكُن كَصَاحِبِ ٱلۡحُوتِ إِذۡ نَادَىٰ وَهُوَ مَكۡظُومٞ ﴿٤٨﴾
ڤێجا تو -ئه‌ى پێغه‌مبه‌ر- بێهنا خۆ فره‌هـ بكه، وتو د له‌زێ وكه‌ربێ دا وه‌كى خودانێ نه‌هنگى نه‌به، كو يوونس بوو، ده‌مێ ئه‌و يێ تژى كه‌رب وى گازى خودايێ خۆ كرى كو له‌زێ د عه‌زابدانا وان دا بكه‌ت.
لَّوۡلَآ أَن تَدَٰرَكَهُۥ نِعۡمَةٞ مِّن رَّبِّهِۦ لَنُبِذَ بِٱلۡعَرَآءِ وَهُوَ مَذۡمُومٞ ﴿٤٩﴾
ئه‌گه‌ر قه‌نجییه‌ك ژ خودايێ وى ب وى ڕا نه‌گه‌هشتبا كو به‌رێ وى دايه تۆبه‌كرنێ ئه‌و دا ژ زكێ نه‌هنگى ئێته هاڤێتن بۆ عه‌رده‌كێ ڤالا يێ ئه‌و لێ بمرت، ووى ئه‌و كار كر يێ لۆمه سه‌را لێ بێته‌كرن.
فَٱجۡتَبَٰهُ رَبُّهُۥ فَجَعَلَهُۥ مِنَ ٱلصَّـٰلِحِينَ ﴿٥٠﴾
ئينا خودايێ وى ئه‌و بۆ پێغه‌مبه‌رينیێ هلبژارت، وئه‌و كره ژ وان چاكان یێن ئنیه‌ت وگۆتن وكریارێن وان دچاك.
وَإِن يَكَادُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ لَيُزۡلِقُونَكَ بِأَبۡصَٰرِهِمۡ لَمَّا سَمِعُواْ ٱلذِّكۡرَ وَيَقُولُونَ إِنَّهُۥ لَمَجۡنُونٞ ﴿٥١﴾
وهه‌ما نێزيكه كافر ژ دلڕه‌شییا خۆ ده‌مێ گوهـ ل قورئانێ دبن ته -ئه‌ى پێغه‌مبه‌ر- ب چاڤێن خۆ يێن حه‌سويد ژ جهێ ته بێخن، وئه‌و -ل دویڤ هه‌وایێ خۆ- دبێژن: تو يێ دينى.
وَمَا هُوَ إِلَّا ذِكۡرٞ لِّلۡعَٰلَمِينَ ﴿٥٢﴾
وهه‌ما قورئان شيره‌ت وبيرئينانه‌كه بۆ هه‌مى چێكرییان ژ مرۆڤ وئه‌جنان.